{"id":7224,"date":"2019-09-15T23:56:41","date_gmt":"2019-09-15T18:56:41","guid":{"rendered":"http:\/\/rubin.az\/?p=7224"},"modified":"2019-09-15T23:57:16","modified_gmt":"2019-09-15T18:57:16","slug":"%c9%99li-h%c9%99s%c9%99nov-nuru-pasadan-yazdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=7224","title":{"rendered":"\u018fli H\u0259s\u0259nov Nuru pa\u015fadan yazd\u0131"},"content":{"rendered":"<p>&#8220;Nuru pa\u015fan\u0131n xatir\u0259si Az\u0259rbaycanda h\u0259m c\u0259miyy\u0259t, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi ehtiramla yad edilir&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;101 il \u00f6nc\u0259 bu g\u00fcn- sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131 i\u015f\u011faldan qurtuldu. 1918-ci il sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Nuru pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Qafqaz \u0130slam Ordusu yenic\u0259 qurulmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin milli ordu hiss\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Bak\u0131ya daxil oldu, minl\u0259rl\u0259 \u015f\u0259hidin qan\u0131 bahas\u0131na \u015f\u0259h\u0259ri erm\u0259ni-bol\u015fevik i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131ndan azad etdi, Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131n paytaxt\u0131na \u00e7evirilm\u0259sind\u0259 misilsiz tarixi rol oynad\u0131. O d\u00f6vrd\u0259 milli m\u00fcst\u0259qilliyimiz yenic\u0259 elan olunmu\u015fdu. D\u00f6vl\u0259t institutlar\u0131 h\u0259l\u0259 formala\u015fma\u011fa macal tapmam\u0131\u015f m\u0259ml\u0259k\u0259timiz v\u0259 onun s\u0259rv\u0259tl\u0259ri u\u011frunda ged\u0259n geopolitik sava\u015fda, qanl\u0131 maraqlar toqqu\u015fmas\u0131nda Bak\u0131s\u0131z qalm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan, Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurucular\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n haql\u0131 olaraq ba\u015fs\u0131z b\u0259d\u0259n\u0259 b\u0259nz\u0259dilirdi. Az\u0259rbaycan fiziki b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259- \u00f6z ba\u015f\u0131na qan v\u0259 inanc qarda\u015flar\u0131 il\u0259 \u00e7iyin-\u00e7iyin\u0259 ver\u0259r\u0259k, Bak\u0131dak\u0131 \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qlara, h\u0259rc-m\u0259rcliy\u0259, talan v\u0259 repressiyalara son qoyaraq qovu\u015fdu. Ba\u015f \u015f\u0259h\u0259r d\u0259 daxil olmaqla, \u00f6lk\u0259mizin d\u00f6rd bir yan\u0131 z\u0259f\u0259r t\u0259nt\u0259n\u0259sin\u0259 b\u00fcr\u00fcnd\u00fc. Nuru pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusunun Bak\u0131ya daxil olmas\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s Qurban bayram\u0131 g\u00fcnl\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edirdi&#8221;.<\/p>\n<p>Bu s\u00f6zl\u0259ri Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin \u0130ctimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7isi \u018fli H\u0259s\u0259nov \u00f6z Facebook s\u0259hif\u0259sind\u0259 yaz\u0131b.<\/p>\n<p>O, bildirib ki, t\u0259kc\u0259 Bak\u0131da v\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rimizd\u0259 deyil, qalibiyy\u0259tin sora\u011f\u0131n\u0131 alan b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk-islam d\u00fcnyas\u0131nda bayram-bayrama qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Bak\u0131da t\u00fcrk ordusunun ad\u0131na qurbanlar k\u0259silmi\u015f, \u015f\u0259nin\u0259 ziyaf\u0259tl\u0259r verilmi\u015f, m\u0259\u015fhur milyon\u00e7u, \u00f6z xeyriyy\u0259\u00e7iliyi il\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n yadda\u015f\u0131na \u0259b\u0259di h\u0259kk olunmu\u015f Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev indiki D\u00f6vl\u0259t Filarmoniyas\u0131n\u0131n binas\u0131nda t\u0259mt\u0259raql\u0131 s\u00fcfr\u0259 a\u00e7araq Nuru pa\u015fan\u0131 \u0259hali ad\u0131ndan salamlam\u0131\u015f, ona y\u00fcks\u0259k ehtiram g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi:<\/p>\n<p>&#8220;Nuru pa\u015fan\u0131n xatir\u0259si, Qafqaz \u0130slam Ordusunun r\u0259\u015fad\u0259ti \u00f6t\u0259n \u0259srin sonlar\u0131nda \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini yenid\u0259n qazanm\u0131\u015f Az\u0259rbaycanda h\u0259m c\u0259miyy\u0259t, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi ehtiramla yad edilir. Bu ehtiram\u0131n \u0259n bariz t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131nda Qafqaz \u0130slam Ordusuna ucald\u0131lan abid\u0259dir. Bu abid\u0259 b\u00f6y\u00fck Heyd\u0259r \u018fliyevin \u201cbir mill\u0259t, iki d\u00f6vl\u0259t\u201d f\u0259ls\u0259f\u0259sinin h\u0259m yax\u0131n tariximizd\u0259ki \u0259saslar\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259d\u0259fl\u0259rinin ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan son d\u0259r\u0259c\u0259 ciddi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan f\u0259dakarl\u0131q t\u0259l\u0259bini simvoliz\u0259 ed\u0259n bir \u0259s\u0259rdir. Bu abid\u0259nin layih\u0259si 1918-ci ild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f, ADR parlamentinin 15 sentyabr 1919-cu ild\u0259 Bak\u0131n\u0131n azad olunmas\u0131n\u0131n 1 ili m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n x\u00fcsusi iclas\u0131ndan sonra h\u00f6kum\u0259t \u00fczvl\u0259ri, mill\u0259t v\u0259kill\u0259ri \u00c7\u0259mb\u0259r\u0259k\u0259nd q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131na ged\u0259r\u0259k t\u00fcrk \u0259sg\u0259rinin heyk\u0259linin qoyulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcl in\u015fa etmi\u015fdil\u0259r. Lakin 28 aprel ilhaq\u0131 bu abid\u0259nin ucald\u0131lmas\u0131na imkan verm\u0259di. M\u00fcst\u0259qilliyin b\u0259rpas\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259rinin raz\u0131la\u015fmas\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259min layih\u0259 davam etdirildi. Abid\u0259nin yeni t\u0259m\u0259li 1999-cu ild\u0259 qoyuldu, bir il sonra is\u0259 Az\u0259rbaycan prezidenti Heyd\u0259r \u018fliyevin v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 prezidenti S\u00fcleyman D\u0259mir\u0259lin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi ke\u00e7irildi. Bildiyiniz kimi, \u00f6t\u0259n il Qafqaz \u0130slam Ordusunun Bak\u0131n\u0131 azad etm\u0259sinin 100 illiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox r\u0259smi, elmi v\u0259 m\u0259d\u0259ni t\u0259dbirl\u0259r t\u0259\u015fkil olundu&#8221;.<\/p>\n<p>\u018fli H\u0259s\u0259nov qeyd edib ki, Az\u0259rbaycan prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 prezidenti c\u0259nab R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u0131n i\u015ftirak v\u0259 q\u0259bul etdikl\u0259ri \u0259z\u0259m\u0259tli h\u0259rbi paradda xalqlar\u0131m\u0131z v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rimiz aras\u0131ndak\u0131 ba\u011flar\u0131n q\u0131r\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131, zaman\u0131n qarda\u015fl\u0131q duy\u011fular\u0131m\u0131z\u0131 daha da g\u00fccl\u0259ndirdiyi, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yen\u0259 d\u0259 birg\u0259 irad\u0259 ortaya qoyma\u011f\u0131m\u0131z b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya n\u00fcmayi\u015f olundu.<\/p>\n<p>&#8220;B\u0259li, 1918-ci ilin sentyabr ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131n\u0131n azad edilm\u0259si il\u0259 kulminasiya n\u00f6qt\u0259sin\u0259 \u00e7atan Osmanl\u0131 ordusunun Qafqaz h\u0259r\u0259kat\u0131 d\u00fcn\u0259n d\u0259, bu g\u00fcn d\u0259, g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 tay\u0131-b\u0259rab\u0259ri olmayan tarixi \u00f6rn\u0259kdir. Onunla \u00f6rn\u0259kdir ki, Qafqaz \u0130slam Ordusu qurulark\u0259n m\u0259qs\u0259d n\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin torpaqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k, n\u0259 d\u0259 yeni \u0259razil\u0259r z\u0259bt etm\u0259k olmu\u015fdu. Bu, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda qarda\u015f\u0131n qarda\u015fa haraya g\u0259lm\u0259si, he\u00e7 bir maddi v\u0259 siyasi m\u0259nf\u0259\u0259t g\u00fcdm\u0259d\u0259n onu zaman\u0131n q\u0259ddar s\u0259rv\u0259t ov\u00e7ular\u0131n\u0131n, u\u015faqlara, qad\u0131nlara, qocalara r\u0259hmi g\u0259lm\u0259y\u0259n amans\u0131z qatill\u0259rin cayna\u011f\u0131ndan xilas etm\u0259k m\u0259ram\u0131 idi. Buna r\u0259\u011fm\u0259n, h\u0259r\u0259kat\u0131n u\u011furla ba\u015fa \u00e7ataca\u011f\u0131 v\u0259 davaml\u0131 olaca\u011f\u0131 halda, h\u0259m qocaman, h\u0259m d\u0259 g\u0259nc qarda\u015f el\u0259 \u0259lveri\u015fli m\u00f6vqe sahibin\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259kdi ki, 20 \u0259srin tarixi d\u0259, co\u011frafiyas\u0131 da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan tamam f\u0259rqli \u015f\u0259kil alacaqd\u0131.<br \/>\nQafqaz \u0130slam Ordusu Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin sonlar\u0131na do\u011fru qurulmu\u015fdu. Ordunun qurulmas\u0131 prosesinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda 12 madd\u0259lik bir t\u0259limatnam\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015f, birliy\u0259 komandan t\u0259yin olunan Nuru pa\u015fa Killigil\u0259 bu s\u0259n\u0259d \u00fczr\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin Qafqazdak\u0131 ba\u015f t\u0259msil\u00e7isi v\u0259zif\u0259si h\u0259val\u0259 olunmu\u015fdu. Osmanl\u0131 hakimiyy\u0259tinin son d\u0259r\u0259c\u0259 konspirativ, h\u0259tta \u00f6z m\u00fctt\u0259fiql\u0259rind\u0259n d\u0259 gizli \u015f\u0259kild\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 bu h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 \u201cislam\u201d ad\u0131n\u0131n verilm\u0259si t\u0259rkibinin tamamil\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlardan ibar\u0259t olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. S\u0131ravi \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n tutmu\u015f \u0259sas komandirl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsi hey\u0259tind\u0259 birc\u0259 n\u0259f\u0259r d\u0259 olsun qeyri-m\u00fcs\u0259lman olmayan ordunun t\u0259k v\u0259zif\u0259si vard\u0131- Qafqaz m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131na, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 h\u0259rbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k, xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi t\u0259cav\u00fczl\u0259ri d\u0259f etm\u0259k! Nuru pa\u015fan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi ordu may\u0131n 16- da Nax\u00e7\u0131vana, 25- d\u0259 is\u0259 G\u0259nc\u0259y\u0259 daxil oldu.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259si q\u0259bul edildi v\u0259 islam al\u0259mind\u0259ki ilk demokratik respublikan\u0131n paytaxt\u0131 G\u0259nc\u0259 oldu. ADR h\u00f6kum\u0259tinin \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u00e7ox sayda d\u0259rin probleml\u0259r vard\u0131. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259nin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn t\u0259min olunmas\u0131 lab\u00fcd idi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn format\u0131n\u0131 tez-tez d\u0259yi\u015f\u0259n, mahiyy\u0259t olaraq is\u0259 erm\u0259ni da\u015fnak zehniyy\u0259tin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n inqilab\u00e7\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131na son qoymaq laz\u0131m idi. Bu z\u0259rur\u0259t\u0259 \u0259saslanaraq 4 iyun 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti il\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti aras\u0131nda Batum anla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcqavil\u0259nin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc madd\u0259sind\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu ki, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ist\u0259yi il\u0259 daxili asayi\u015fin t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259ti \u00f6lk\u0259miz\u0259 h\u0259rbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259yi \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bu s\u0259n\u0259d Qafqaz \u0130slam Ordusunun Bak\u0131ya y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquqi \u0259sas oldu. Qafqaz \u0130slam Ordusu Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u0259sg\u0259rl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Nuru pa\u015fan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda G\u00f6y\u00e7ayda, Salyanda v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rimizd\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xan d\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259ri darmada\u011f\u0131n ed\u0259r\u0259k q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 Bak\u0131ya yax\u0131nla\u015fd\u0131, 1918-ci ilin avqustun 1-d\u0259n etibar\u0259n burada hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015f da\u015fnak v\u0259 men\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n qurulan Sentrokaspi diktaturas\u0131na ultimatum verdi. Ultimatum yerin\u0259 yetirilm\u0259diyind\u0259n 14 sentyabr gec\u0259si Nuru pa\u015fan\u0131n \u0259mri il\u0259 h\u00fccum t\u0259\u015fkil edildi v\u0259 ert\u0259si g\u00fcn saat 15 rad\u0259l\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 fi\u015f\u0259ngi at\u0131ld\u0131. Bel\u0259likl\u0259, Nuru pa\u015fa tarix\u0259 ad\u0131n\u0131 Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259 Osmanl\u0131n\u0131n qazand\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 z\u0259f\u0259rd\u0259n (\u00c7anaqqala v\u0259 K\u00fct\u00fcl Amar\u0259 z\u0259f\u0259rl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131) birinin s\u0259rk\u0259rd\u0259si, eyni zamanda, xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259lbini f\u0259th ed\u0259n milli m\u0259fkur\u0259 sahibi kimi yazd\u0131rd\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>\u018fli H\u0259s\u0259nov,<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin \u0130ctimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7isi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Nuru pa\u015fan\u0131n xatir\u0259si Az\u0259rbaycanda h\u0259m c\u0259miyy\u0259t, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi ehtiramla yad edilir&#8221; &#8220;101 il \u00f6nc\u0259 bu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7225,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-7224","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7224","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7224"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7224\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7226,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7224\/revisions\/7226"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7225"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7224"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7224"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}