{"id":40171,"date":"2026-04-08T18:24:10","date_gmt":"2026-04-08T14:24:10","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=40171"},"modified":"2026-04-08T18:24:10","modified_gmt":"2026-04-08T14:24:10","slug":"bea-nadir-torpaq-metallarina-t%c9%99l%c9%99bat-sur%c9%99tl%c9%99-artir-istehsal-is%c9%99-catdirmir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=40171","title":{"rendered":"BEA: Nadir torpaq metallar\u0131na t\u0259l\u0259bat s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r, istehsal is\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size:11pt\"><span style=\"font-family:Calibri,sans-serif\">Nadir torpaq metallar\u0131na t\u0259l\u0259bat s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r, lakin istehsal v\u0259 t\u0259dar\u00fck bu art\u0131m\u0131 tam t\u0259min ed\u0259 bilmir.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size:11pt\"><span style=\"font-family:Calibri,sans-serif\">Bu bar\u0259d\u0259 \u201c<a href=\"https:\/\/apa.az\" class=\"hyperlink\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">APA<\/a>-Economics\u201d Beyn\u0259lxalq Enerji Agentliyinin (BEA) \u201cNadir torpaq elementl\u0259ri: t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 diversifikasiya olunmu\u015f t\u0259dar\u00fck z\u0259ncirl\u0259rin\u0259 yollar\u201d hesabat\u0131na istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size:11pt\"><span style=\"font-family:Calibri,sans-serif\">Hesabata \u0259sas\u0259n, 17 nadir torpaq metall\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yin texnologiyalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. Bu elementl\u0259r elektrik avtomobill\u0259rinin istehsal\u0131 v\u0259 s\u00fcni intellekt m\u0259lumat m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n robototexnika v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesin\u0259 q\u0259d\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunur. X\u00fcsusil\u0259 daimi maqnitl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan neodim, praseodim, disprozium v\u0259 terbium elementl\u0259rin\u0259 t\u0259l\u0259bat \u00e7ox s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r. Bel\u0259 ki, s\u00f6z\u00fcged\u0259n elementl\u0259r\u0259 2015-ci ild\u0259n b\u0259ri t\u0259l\u0259bat iki d\u0259f\u0259 y\u00fcks\u0259lib v\u0259 2030-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259xmin\u0259n 30%-d\u0259n \u00e7ox artacaq.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size:11pt\"><span style=\"font-family:Calibri,sans-serif\">\u018fsas problem ondan ibar\u0259tdir ki, nadir torpaq elementl\u0259rinin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si \u00c7ind\u0259 hasil olunur, m\u0259d\u0259n v\u0259 emal edilir. Bel\u0259 ki, qeyd olunan elementl\u0259rin d\u00fcnya istehsal\u0131n\u0131n 60%-i, emal\u0131n is\u0259 90%-d\u0259n \u00e7oxu \u00c7inin pay\u0131na aiddir. Bununla yana\u015f\u0131, qlobal daimi maqnitl\u0259rin istehsal\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 95%-i d\u0259 bu \u00f6lk\u0259nin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. B\u00fct\u00fcn bunlar is\u0259 qlobal t\u0259dar\u00fck z\u0259ncirl\u0259rini \u00e7ox h\u0259ssas edir.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size:11pt\"><span style=\"font-family:Calibri,sans-serif\">Hesabatda qeyd olunur ki, 2025-ci ild\u0259 \u00c7in t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259tbiq olunan ixrac m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259ri q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli ciddi pozuntulara s\u0259b\u0259b olub v\u0259 \u00c7ind\u0259n k\u0259nardak\u0131 b\u0259zi istehsal\u00e7\u0131lar \u0259sas komponentl\u0259ri t\u0259min etm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fibl\u0259r, b\u0259zi hallarda is\u0259 istehsal\u0131 azaltmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131blar. Hesabat g\u00f6st\u0259rir ki, bel\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r tam h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259rs\u0259, h\u0259r il \u00c7ind\u0259n k\u0259narda t\u0259xmin\u0259n 6,5 trilyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 iqtisadi f\u0259aliyy\u0259t risk alt\u0131nda ola bil\u0259r v\u0259 \u0259n \u00e7ox t\u0259sir avtomobil, elektronika v\u0259 n\u0259qliyyat sektorlar\u0131nda hiss olunacaq.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size:11pt\"><span style=\"font-family:Calibri,sans-serif\">\u201cDiversifikasiya olunmu\u015f t\u0259dar\u00fck z\u0259ncirl\u0259rinin inki\u015faf etdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00f6vb\u0259ti on il \u0259rzind\u0259 t\u0259xmin\u0259n 60 milyard dollar investisiya t\u0259l\u0259b olunacaq. Bu \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259bl\u0259\u011f olsa da, t\u0259dar\u00fck pozuntular\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 potensial iqtisadi itkil\u0259rin miqyas\u0131na nisb\u0259t\u0259n ki\u00e7ikdir\u201d, &#8211; hesabatda vur\u011fulan\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size:11pt\"><span style=\"font-family:Calibri,sans-serif\">Hesabatda diversifikasiyan\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259rin s\u0131ras\u0131na f\u00f6vq\u0259lad\u0259 hallara haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, d\u0259y\u0259r z\u0259ncirinin \u0259sas m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 investisiyalar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, h\u0259m t\u0259klif, h\u0259m d\u0259 t\u0259l\u0259b t\u0259r\u0259fli innovasiyan\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 qiym\u0259t \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 daxildir.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size:11pt\"><span style=\"font-family:Calibri,sans-serif\">Qeyd ed\u0259k ki, nadir torpaq metallar\u0131 (NTM) d\u00f6vri c\u0259dv\u0259lin 17 elementind\u0259n (skandium, itrium v\u0259 15 lantanid) ibar\u0259t, m\u00fcasir y\u00fcks\u0259k texnologiyalar, m\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesi, elektrikli avtomobill\u0259r v\u0259 b\u0259rpa olunan enerji \u00fc\u00e7\u00fcn kritik \u0259h\u0259miyy\u0259tli xammald\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n<ul class=\"links_block  mb-site hidden\">\n                                                                    <\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nadir torpaq metallar\u0131na t\u0259l\u0259bat s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r, lakin istehsal v\u0259 t\u0259dar\u00fck bu art\u0131m\u0131 tam t\u0259min ed\u0259 bilmir. Bu bar\u0259d\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40172,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-40171","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40171"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40171\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/40172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}