{"id":38642,"date":"2025-08-01T22:28:27","date_gmt":"2025-08-01T18:28:27","guid":{"rendered":"http:\/\/rubin.az\/?p=38642"},"modified":"2025-08-01T22:28:27","modified_gmt":"2025-08-01T18:28:27","slug":"dovl%c9%99t-dilinin-t%c9%99tbiqi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=38642","title":{"rendered":"D\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi"},"content":{"rendered":"<p>Q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngin m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259\u00a0malik Az\u0259rbaycan xalq\u0131 d\u00fcnya sivilizasiyas\u0131na xeyli d\u0259y\u0259rli t\u00f6hf\u0259l\u0259r verib. Onla\u00adr\u0131n ilk n\u00fcmun\u0259l\u0259ri b\u0259\u015f\u0259r tarixinin b\u00f6\u00ady\u00fck k\u0259\u015ffi olan yaz\u0131 vasit\u0259si il\u0259 Qobustan v\u0259 G\u0259miqaya t\u0259svirl\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin epiqrafik abid\u0259l\u0259r \u015f\u0259klind\u0259 da\u015flar\u0131n yadda\u015f\u0131na h\u0259kk olunaraq bu g\u00fcn\u0259\u00add\u0259k ya\u015fay\u0131r. Tarixi faktlar s\u00fcbut edir ki, zaman-zaman Az\u0259rbaycan xalq\u0131 m\u00fcxt\u0259lif \u0259lifbalardan istifad\u0259 edib.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan \u0259dibl\u0259ri, aliml\u0259ri, m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259ri, \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tap\u0131b inki\u015faf etm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynayaraq b\u0259\u015f\u0259r sivilizasiyas\u0131\u00adn\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdiribl\u0259r. Lakin \u0259srl\u0259rl\u0259 m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259sin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n \u0259r\u0259b qrafikas\u0131n\u0131n dilimizin s\u0259s sistemini b\u00fct\u00fcn dol\u011funlu\u011fu il\u0259 \u0259ks etdir\u0259 bilm\u0259m\u0259si, onun quru\u00adlu\u015fu v\u0259 xarakteri haqq\u0131nda tam ayd\u0131n t\u0259s\u0259v\u00adv\u00fcr yaratmamas\u0131 XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131ndan etibar\u0259n Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov ba\u015fda olmaqla, d\u00f6vr\u00fcn m\u00fct\u0259r\u0259qqi maarif\u00e7i ziyal\u0131lar\u0131n\u0131 \u0259lifba islahat\u0131 problemi \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edib. Bu, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tarixi \u015f\u0259raitd\u0259n do\u011fan z\u0259rur\u0259t idi.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qilliyimizin qazan\u0131lmas\u0131ndan sonra yaranm\u0131\u015f tarixi \u015f\u0259rait xalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fcnya xalq\u00adlar\u0131n\u0131n \u00fcmumi yaz\u0131 sistemin\u0259 qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni perspektivl\u0259r a\u00e7d\u0131 v\u0259 lat\u0131n qrafikal\u0131 Az\u0259r\u00adaycan \u0259lifbas\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131n\u0131 z\u0259ruri etdi. H\u0259\u00admin vaxtdan m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respubli\u00adkas\u0131nda t\u0259dric\u0259n lat\u0131n qrafikal\u0131 milli \u0259lifbam\u0131\u00adza ke\u00e7id m\u0259rh\u0259l\u0259si ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>Bu tarixi proses \u00dcmummili Liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin 18 iyun 2001-ci il tarixli f\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdi. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev lat\u0131n qra\u00adfikal\u0131 \u0259lifban\u0131n t\u0259tbiqinin Az\u0259rbaycan\u0131n\u00a0siyasi h\u0259yat\u0131nda, yaz\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin\u00a0tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 oldu\u011funu n\u0259\u00adz\u0259r\u0259 alaraq 2001-ci il avqustun 9-da daha bir f\u0259rman imzalad\u0131. H\u0259min f\u0259rmanla 1 avqust \u2013 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbay\u00adcan dili g\u00fcn\u00fc elan edildi. H\u0259min vaxtdan h\u0259r il avqust ay\u0131n\u0131n 1-i Az\u0259rbay\u00adcan Respublikas\u0131nda Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 kimi, dilinin d\u0259 h\u0259rt\u0259\u00adr\u0259fli inki\u015faf\u0131, onun r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dili statusu almas\u0131, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 d\u00fcnya diplomatiyas\u0131na yol a\u00e7mas\u0131 m\u0259hz Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. l978-ci\u00a0ild\u0259 o vaxtk\u0131 SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin ciddi naraz\u0131\u00adl\u0131q v\u0259 etirazlar\u0131na baxmayaraq, \u00dcmummili Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin b\u00f6y\u00fck q\u0259tiyy\u0259ti say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Konstitusiyas\u0131na Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili oldu\u011funu t\u0259sdiq ed\u0259n madd\u0259 daxil edilmi\u015fdi. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n 1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 q\u0259bul olunan ilk Konstitusi\u00adyas\u0131nda xalq referendum yolu il\u0259 \u00f6z m\u00f6vqe\u00adyini n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k, \u00f6lk\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili adland\u0131r\u0131lmas\u0131na yekdillikl\u0259 t\u0259r\u0259fdar oldu\u011funu bildirdi.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev ideyalar\u0131n\u0131n layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u00a0Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin do\u011fma dilimiz\u0259 h\u0259s\u00adsasl\u0131qla yana\u015fmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir ki, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, az\u0259rbaycanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini \u0259ks etdir\u0259n sanball\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rin la\u00adt\u0131n qrafikas\u0131nda yenid\u0259n n\u0259\u015fr edilm\u0259si m\u0259hz \u0130lham \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ba\u015f tutdu. Pre\u00adzidentin 2004-c\u00fc il yanvar\u0131n 12-d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 &#8220;Az\u0259rbaycan dilind\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; s\u0259\u00adr\u0259ncam h\u0259m d\u0259 \u0259lifba il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259ri h\u0259ll etdi.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259 prezidentinin 2012-ci il may\u0131n 23- d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 &#8220;Az\u0259rbaycan dilinin qlo\u00adballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin in\u00adki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131 haqq\u0131nda&#8221; s\u0259r\u0259ncam da onun ana dilimiz\u0259 verdiyi b\u00f6\u00ady\u00fck \u00f6n\u0259md\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n<p>Ana dilimizin h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131, d\u00f6vl\u0259t dilin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, diplomatiya al\u0259min\u0259 yol a\u00e7mas\u0131, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r t\u0259dbirl\u0259rind\u0259 e\u015fidilm\u0259si q\u00fcrurvericidir. \u00c7\u00fcnki dil t\u0259kc\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 xalq\u0131n tarixi, \u0259d\u0259biyyat\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259tidir. Hans\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015famas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6z ana dilini, dinini, milli ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini unutmamal\u0131, onlar\u0131 t\u0259bli\u011f etm\u0259lidir. \u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin dediyi kimi:<strong>\u00a0<\/strong>\u201cDil \u0259d\u0259biyyatla, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259, m\u0259n\u0259viyyatla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunlars\u0131z is\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik formulu yoxdur\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>N\u0259sib \u0130smay\u0131lov\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>B\u00fclb\u00fcl\u0259 b\u0259l\u0259diyy\u0259 s\u0259dri\u00a0 <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngin m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259\u00a0malik Az\u0259rbaycan xalq\u0131 d\u00fcnya sivilizasiyas\u0131na xeyli d\u0259y\u0259rli t\u00f6hf\u0259l\u0259r verib. Onla\u00adr\u0131n ilk n\u00fcmun\u0259l\u0259ri b\u0259\u015f\u0259r tarixinin b\u00f6\u00ady\u00fck<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38643,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-38642","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38642"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38642\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38644,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38642\/revisions\/38644"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38643"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}