{"id":38613,"date":"2025-08-01T21:28:45","date_gmt":"2025-08-01T17:28:45","guid":{"rendered":"http:\/\/rubin.az\/?p=38613"},"modified":"2025-08-01T21:28:45","modified_gmt":"2025-08-01T17:28:45","slug":"az%c9%99rbaycan-dilinin-inkisafinda-muhum-rol-oynamis-vacib-qanunverici-t%c9%99s%c9%99bbus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=38613","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f vacib qanunverici t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan dili xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi kimliyinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131, onun tarixini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini v\u0259 ictimai d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini ifad\u0259 ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm faktordur. Bu m\u0259nada h\u0259r il avqustun 1-d\u0259 qeyd edil\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin,\u00a0\u00a0 \u00a0 dil suverenliyinin v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin t\u0259nt\u0259n\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. Bu \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn\u00fcn t\u0259sis olunmas\u0131, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin ana dilinin inki\u015faf\u0131na v\u0259 qorunmas\u0131na g\u00f6st\u0259rdiyi x\u00fcsusi diqq\u0259tin bariz t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Sovet hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 siyas\u0259tin\u0259 baxmayaraq, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda ana dilinin statusunun qorunmas\u0131 v\u0259 y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ard\u0131c\u0131l v\u0259 prinsipial m\u00f6vqe n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdir. 1978-ci il aprelin 2-d\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Konstitusiyas\u0131na Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcdd\u0259an\u0131n daxil edilm\u0259si \u00a0Ulu \u00d6nd\u0259r\u00a0 Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi uzaqg\u00f6r\u0259nliyinin v\u0259 milli maraqlara sadiqliyinin g\u00f6st\u0259ricisi idi. Bu, yaln\u0131z h\u00fcquqi s\u0259n\u0259din redakt\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 xalq\u0131n ana dilin\u0259 olan m\u00fcnasib\u0259tinin d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259sdiqi idi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili statusunun h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si prosesi m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259ndi. 1995-ci ild\u0259 q\u0259bul edil\u0259n Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 t\u0259sbit edildi. Bu m\u00fcdd\u0259a sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0259bul edil\u0259n qanun v\u0259 f\u0259rmanlarla daha da konkretl\u0259\u015fdirildi. X\u00fcsusil\u0259, 2001-ci il 18 iyun tarixind\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman bu sah\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm h\u00fcquqi v\u0259 institusional baza yaratd\u0131. H\u0259min f\u0259rmana \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131 t\u0259sis olundu v\u0259 dil siyas\u0259tinin sistemli \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 ba\u015flan\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Ana dilimizin qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan m\u00fch\u00fcm add\u0131mlardan biri d\u0259 2002-ci ild\u0259 q\u0259bul edil\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Qanun oldu. Bu qanun yaln\u0131z h\u00fcquqi akt deyil, h\u0259m d\u0259 milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin dil \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmas\u0131n\u0131n v\u0259zif\u0259 v\u0259 prinsipl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n strateji s\u0259n\u0259ddir. Qanunda Az\u0259rbaycan dili d\u00f6vl\u0259t dilinin h\u00fcquqi statusu kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir, onun t\u0259tbiqi v\u0259 inki\u015faf\u0131 d\u00f6vl\u0259tin prioritet v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi t\u0259qdim olunur.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin dil siyas\u0259ti bu g\u00fcn Prezident c\u0259nab \u00a0\u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n ard\u0131c\u0131l \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirilir. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 imzalanm\u0131\u015f bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259dl\u0259r \u2013 \u201cAz\u0259rbaycan dilind\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d (2004), \u201cAz\u0259rbaycan Milli Ensiklopediyas\u0131n\u0131n n\u0259\u015fri haqq\u0131nda\u201d (2004), \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201d (2013), \u201cAz\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d (2018) v\u0259 dig\u0259r s\u0259n\u0259dl\u0259r Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 r\u0259qab\u0259tqabiliyy\u0259tli v\u0259 funksional dil kimi inki\u015faf\u0131na xidm\u0259t edir. B\u00fct\u00fcn bu t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan dili yaln\u0131z \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 deyil, eyni zamanda d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n milli-m\u0259d\u0259ni kimliyini ya\u015fadan v\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259sas vasit\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin bu g\u00fcn \u0259ld\u0259 etdiyi y\u00fcks\u0259k status he\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyil. Bu, onillikl\u0259r boyu apar\u0131lm\u0131\u015f ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259sidir. \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 des\u0259k: \u201cBiz f\u0259xr edirik ki, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili olan Az\u0259rbaycan dili\u2026 d\u00fcnya dill\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00f6z layiqli yerini tutmu\u015fdur.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>L\u0259man Hac\u0131yeva<\/strong><\/p>\n<p><strong>Suraxan\u0131 rayonu, 208 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin direktoru<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan dili xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi kimliyinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131, onun tarixini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini v\u0259 ictimai d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini ifad\u0259 ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm faktordur. Bu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38614,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-38613","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38613","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38613"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38613\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38615,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38613\/revisions\/38615"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38614"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38613"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38613"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38613"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}