{"id":38321,"date":"2025-05-27T10:10:37","date_gmt":"2025-05-27T06:10:37","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=38321"},"modified":"2025-05-27T10:10:37","modified_gmt":"2025-05-27T06:10:37","slug":"s%c9%99rqd%c9%99-v%c9%99-mus%c9%99lman-dunyasinda-ilk-demokratik-dovl%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=38321","title":{"rendered":"\u015e\u0259rqd\u0259 v\u0259 m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131nda ilk demokratik d\u00f6vl\u0259t"},"content":{"rendered":"<p>1918-ci il 28 may tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm bir s\u0259hif\u0259 a\u00e7d\u0131 \u2013 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti elan olundu. Bu hadis\u0259 t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rq \u00fc\u00e7\u00fcn bir ilk idi. \u00c7\u00fcnki bu c\u00fcmhuriyy\u0259t \u015e\u0259rqd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq demokratik, h\u00fcquqi v\u0259 d\u00fcny\u0259vi \u0259saslarla qurulmu\u015f parlamentli respublika idi. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti milli azadl\u0131q v\u0259 suverenlik ideyalar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 y\u00fcks\u0259lirdi. C\u0259mi 23 ayl\u0131q \u00f6mr\u00fcn\u0259 baxmayaraq, C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259saslar\u0131 qoyuldu. Parlament yarad\u0131ld\u0131, ilk Konstitusiya aktlar\u0131 haz\u0131rland\u0131, milli ordu quruldu v\u0259 d\u00f6vl\u0259t r\u0259mzl\u0259ri q\u0259bul olundu. O d\u00f6vrd\u0259 Avropan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259sind\u0259 qad\u0131nlar\u0131n se\u00e7ki h\u00fcququ bel\u0259 yox idi. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, 1920-ci ilin aprelind\u0259 sovet i\u015f\u011fal\u0131 il\u0259 bu azadl\u0131q m\u00fcv\u0259qq\u0259ti dayand\u0131r\u0131ld\u0131. Lakin Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti xalq\u0131n q\u0259lbind\u0259 bir m\u00fcst\u0259qillik ideal\u0131 kimi ya\u015fama\u011fa davam etdi v\u0259 1991-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa ed\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131, m\u0259hz bu c\u00fcmhuriyy\u0259tin varisi oldu\u011funu b\u0259yan etdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin formala\u015fmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131nda \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin rolu m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. O, t\u0259kc\u0259 m\u00fcasir Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n qurucusu deyil, h\u0259m d\u0259 \u0259srl\u0259r boyu formala\u015fm\u0131\u015f milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin davam\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 qoruyucusu olmu\u015fdur. Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas qay\u0259sini m\u00fcst\u0259qil,\u00a0 g\u00fccl\u00fc v\u0259 h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259tin qurulmas\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi. 1993-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131qda, xalq\u0131n t\u0259l\u0259bi il\u0259 yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259d\u0259 sabitliyi b\u0259rpa etmi\u015f, separat\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f, d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin qorunmas\u0131na v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 nail olmu\u015fdur. Onun q\u0259tiyy\u0259tli siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nan, g\u00fccl\u0259n\u0259n v\u0259 regionun lider d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Ulu \u00f6nd\u0259rin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 qanunun aliliyi, siyasi sabitlik, iqtisadi inki\u015faf, milli maraqlar v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f h\u0259mr\u0259yliyi \u0259sas yer tuturdu. Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 qeyd edirdi ki, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u00a0 Respublikas\u0131, 1918-ci ild\u0259 qurulan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin siyasi v\u0259 tarixi varisidir. Bu is\u0259 onun tarixi irs\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 sadiqliyini a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin xalq\u0131m\u0131za miras qoydu\u011fu \u0259n d\u0259y\u0259rli r\u0259mzl\u0259rd\u0259n biri \u2013 \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131m\u0131z, bu g\u00fcn d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin, milli kimliyimizin v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyimizin simvoludur. Uzun ill\u0259r i\u015f\u011fal alt\u0131nda qalan Qaraba\u011f v\u0259 \u0259traf rayonlarda bu bayra\u011f\u0131n dal\u011falanmas\u0131 xalq\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck arzusu idi.<\/p>\n<p>2020-ci ild\u0259 Prezident, Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyevin q\u0259tiyy\u0259tli r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Az\u0259rbaycan Ordusu 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 tarixi Q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131. Bu Q\u0259l\u0259b\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z azad edildi v\u0259 Az\u0259rbaycan Bayra\u011f\u0131 yenid\u0259n \u015eu\u015fada, La\u00e7\u0131nda, F\u00fczulid\u0259 v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 ucald\u0131. Bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bu torpaqlarda dal\u011falanmas\u0131 t\u0259kc\u0259 h\u0259rbi u\u011fur deyil, \u0130lham \u018fliyevin uzaqg\u00f6r\u0259n v\u0259 milli maraqlara \u0259saslanan siyas\u0259tinin parlaq n\u0259tic\u0259sidir. Bu g\u00fcn bayra\u011f\u0131m\u0131z C\u00fcmhuriyy\u0259tin ideallar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00fccl\u00fc v\u0259 q\u00fcrurlu oldu\u011funu b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya n\u00fcmayi\u015f etdirir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0 Araz Balo\u011flanov<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0 \u00a0Suraxan\u0131 rayonu, 84 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1918-ci il 28 may tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm bir s\u0259hif\u0259 a\u00e7d\u0131 \u2013 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti elan olundu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38322,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-38321","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38321","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38321"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38321\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38323,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38321\/revisions\/38323"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38322"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38321"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38321"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38321"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}