{"id":38315,"date":"2025-05-25T11:31:38","date_gmt":"2025-05-25T07:31:38","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=38315"},"modified":"2025-05-25T11:31:38","modified_gmt":"2025-05-25T07:31:38","slug":"budapestd%c9%99-keciril%c9%99n-zirv%c9%99-gorusu-tdt-daxilind%c9%99-iqtisadi-%c9%99m%c9%99kdasligin-d%c9%99rinl%c9%99sdirilm%c9%99sind%c9%99-muhum-bir-addimdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=38315","title":{"rendered":"Budape\u015ftd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc TDT daxilind\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm bir add\u0131md\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0259vv\u0259l T\u00fcrk \u015euras\u0131 v\u0259 T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131 adlan\u0131b) f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa yard\u0131m etm\u0259k olan beyn\u0259lxalq h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 t\u0259\u015fkilatd\u0131r. T\u0259\u015fkilat t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n 3 oktyabr 2009-cu il tarixind\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 imzalanm\u0131\u015f Nax\u00e7\u0131van Sazi\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n yarad\u0131l\u0131b. Az\u0259rbaycan, Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131n t\u0259sis\u00e7i \u00fczvl\u0259ridir. Daha sonra \u00d6zb\u0259kistan da bu t\u0259\u015fkilata qo\u015fulub. T\u00fcrkm\u0259nistan v\u0259 Macar\u0131stan T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i \u00f6lk\u0259 qismind\u0259 t\u0259msil olunurlar. 2021-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 \u0130stanbulda ke\u00e7iril\u0259n T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n VIII Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n ad\u0131 d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 adland\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131\u00a01992-ci ild\u0259n etibar\u0259n ke\u00e7iril\u0259n t\u00fcrk\u00a0d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n qaynaqlanan \u00fcmumi siyasi irad\u0259nin n\u0259tic\u0259si olaraq yaran\u0131b.<\/p>\n<p>21 may 2025-ci il tarixind\u0259 Budape\u015ftd\u0259 T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (TDT) D\u00f6vl\u0259t v\u0259 H\u00f6kum\u0259t Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n Qeyri-r\u0259smi Zirv\u0259si ke\u00e7irilmi\u015fdir. Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 Macar\u0131stan\u0131n Ba\u015f naziri c\u0259nab Viktor Orban\u0131n ev sahibliyi etmi\u015fdir. G\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev, Qazax\u0131stan Prezidenti c\u0259nab Kas\u0131m-Jomart Tokayev, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan Prezidenti c\u0259nab Sadir Japarov, T\u00fcrkiy\u0259 Prezidenti c\u0259nab R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan, \u00d6zb\u0259kistan Prezidenti c\u0259nab \u015eavkat Mirziyoyev v\u0259 TDT-nin ba\u015f katibi c\u0259nab Kuban\u0131\u00e7bek \u00d6m\u00fcral\u0131yev i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r.\u201c\u015e\u0259rql\u0259 Q\u0259rbin g\u00f6r\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si\u201d m\u00f6vzusu alt\u0131nda t\u0259\u015fkil olunan Qeyri-r\u0259smi Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na prioritet sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k, \u00fcmumi regional v\u0259 qlobal probleml\u0259r \u0259traf\u0131nda fikir m\u00fcbadil\u0259si aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm imkan yarad\u0131b.<\/p>\n<p>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck co\u011frafi \u0259hat\u0259 dair\u0259si v\u0259 ortaq m\u0259d\u0259ni-siyasi yadda\u015f\u0131 son ill\u0259rd\u0259 t\u0259kc\u0259 tarixi ba\u011fl\u0131l\u0131qla deyil, h\u0259m d\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f geosiyasi ehtiyaclarla yenid\u0259n formala\u015f\u0131r. Bu bax\u0131mdan may\u0131n 21-d\u0259 Budape\u015ftd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (TDT) D\u00f6vl\u0259t Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n qeyri-r\u0259smi Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda yeni bir d\u00f6vr\u00fcn ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 simvoliz\u0259 edir. Bu sammit sad\u0259c\u0259 r\u0259smi protokol v\u0259 ya \u0259n\u0259n\u0259vi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda strateji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fman\u0131n v\u0259 inteqrasiyan\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan \u00f6n\u0259mli m\u0259qamd\u0131r. Avropan\u0131n siyasi m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n bu t\u0259dbir t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n qlobal geosiyasi kontekstd\u0259 daha f\u0259al i\u015ftirak\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir v\u0259 yeni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara adekvat reaksiya verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn birg\u0259 platforman\u0131n formala\u015fmas\u0131na xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>Qeyri-r\u0259smi statusa malik olmas\u0131na baxmayaraq, Budape\u015ft Zirv\u0259si qar\u015f\u0131dak\u0131 r\u0259smi sammitl\u0259rin s\u0259m\u0259r\u0259li v\u0259 n\u0259tic\u0259y\u00f6n\u00fcml\u00fc ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k strateji prioritetl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, eyni zamanda, t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda inteqrasiyan\u0131n siyasi, iqtisadi, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 humanitar sah\u0259l\u0259rd\u0259 daha m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil v\u0259 effektiv quruma \u00e7evrilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn vacib add\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>Budape\u015ft zirv\u0259si 2024-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycanda ke\u00e7irilmi\u015f Qaraba\u011f Sammitind\u0259n sonra ikinci qeyri-r\u0259smi TDT sammitidir. Qaraba\u011f B\u0259yannam\u0259si h\u0259min sammitd\u0259 q\u0259bul edilib v\u0259 Budape\u015ftd\u0259 m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n bir \u00e7ox t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn \u0259sas\u0131n\u0131 qoyub, Az\u0259rbaycan\u0131n TDT-nin iqtisadi g\u00fcnd\u0259liyinin t\u0259kmill\u0259\u015fm\u0259sind\u0259ki liderliyini davam etdirib. Budape\u015ftd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc TDT daxilind\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm bir add\u0131md\u0131r. Budape\u015ft B\u0259yannam\u0259si T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n perspektivl\u0259rini v\u0259 strateji f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tl\u0259rini \u00a0bir daha vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130lham\u0259\u00a0\u00a0 \u015eirinova<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Suraxan\u0131 rayonu, 316 n\u00f6mr\u0259li<\/strong> <strong>tam orta m\u0259kt\u0259bin tarix m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0259vv\u0259l T\u00fcrk \u015euras\u0131 v\u0259 T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131 adlan\u0131b) f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38316,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-38315","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38315","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38315"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38315\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38317,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38315\/revisions\/38317"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38316"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38315"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38315"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38315"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}