{"id":38258,"date":"2025-04-30T09:59:31","date_gmt":"2025-04-30T05:59:31","guid":{"rendered":"http:\/\/rubin.az\/?p=38258"},"modified":"2025-04-30T09:59:31","modified_gmt":"2025-04-30T05:59:31","slug":"mohk%c9%99m-t%c9%99m%c9%99l-uz%c9%99rind%c9%99-inkisaf-ed%c9%99n-az%c9%99rbaycan-iran-munasib%c9%99tl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=38258","title":{"rendered":"M\u00f6hk\u0259m T\u0259m\u0259l \u00dcz\u0259rind\u0259 \u0130nki\u015faf Ed\u0259n Az\u0259rbaycan-\u0130ran M\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran. \u0130ki qon\u015fu d\u00f6vl\u0259t, iki q\u0259dim tarix\u0259 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 malik xalq. Co\u011frafi yax\u0131nl\u0131qla yana\u015f\u0131, bu iki \u00f6lk\u0259ni bir-birin\u0259 ba\u011flayan o q\u0259d\u0259r d\u0259rin k\u00f6kl\u0259r var ki, onlar\u0131 m\u00fcasir geosiyasi reall\u0131qlar\u0131n b\u0259z\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b labirintl\u0259rind\u0259 bel\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Hesab edir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan-\u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin bug\u00fcnk\u00fc v\u0259ziyy\u0259tini v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k perspektivl\u0259rini d\u00fczg\u00fcn d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz bu m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259l\u0259 &#8211; ortaq tarix\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 v\u0259 xalqlar aras\u0131ndak\u0131 q\u0131r\u0131lmaz ba\u011flara n\u0259z\u0259r salmaq vacibdir. Bu \u0259laq\u0259l\u0259r zaman-zaman m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0131naqlardan ke\u00e7s\u0259 d\u0259, t\u0259m\u0259lind\u0259ki m\u00f6hk\u0259mlik onlar\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r zaman potensial yarad\u0131r. M\u0259nim \u015f\u0259rhimd\u0259 bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin \u0259sas dayaqlar\u0131n\u0131 v\u0259 inki\u015faf dinamikas\u0131n\u0131 vur\u011fulamaq ist\u0259rdim.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran xalqlar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin k\u00f6kl\u0259ri \u0259srl\u0259rin d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r. Bu \u0259laq\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 qon\u015fuluqla m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, eyni zamanda ortaq dini inanclar ox\u015far ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r, bir-birin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n dill\u0259r v\u0259 \u0259d\u0259biyyatla daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nir. Nizami G\u0259nc\u0259vi, M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli kimi dahil\u0259rimizin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0259r iki xalq\u0131n ortaq m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tidir v\u0259 bu, \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u00fcst\u0259vid\u0259 k\u00f6rp\u00fcl\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Tarix boyu eyni d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131m\u0131z (m\u0259s\u0259l\u0259n, S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fc), ortaq m\u0259d\u0259ni m\u0259kan\u0131 payla\u015fma\u011f\u0131m\u0131z insanlar aras\u0131nda qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259rinin, m\u0259n\u0259vi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131n formala\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Bu g\u00fcn d\u0259 \u0130ran\u0131n \u015fimal\u0131nda milyonlarla az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n ya\u015famas\u0131 bu ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n canl\u0131 s\u00fcbutudur. Novruz bayram\u0131 kimi ortaq bayramlar\u0131n h\u0259r iki \u00f6lk\u0259d\u0259 t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 qeyd edilm\u0259si, m\u0259tb\u0259xl\u0259rimizd\u0259ki ox\u015farl\u0131qlar, musiqimizd\u0259ki \u00fcmumi motivl\u0259r &#8211; b\u00fct\u00fcn bunlar sad\u0259c\u0259 tarixi faktlar deyil, bu g\u00fcn d\u0259 ya\u015fayan, xalqlar\u0131 bir-birin\u0259 ba\u011flayan real tell\u0259rdir. M\u0259hz bu d\u0259rin tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni ba\u011flar, hesab edir\u0259m ki, siyasi v\u0259ziyy\u0259td\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, insanlar s\u0259viyy\u0259sind\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 bir anla\u015fma v\u0259 yax\u0131nl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r. Bu, d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 b\u0259z\u0259n yaranan anla\u015f\u0131lmazl\u0131qlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131nda bel\u0259 m\u00fcsb\u0259t rol oynaya bil\u0259c\u0259k bir faktordur.<\/p>\n<p>Tarixi irs t\u0259kc\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 xalqlararas\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, o, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin formala\u015fmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran\u0131n ortaq tarixi, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 XIX \u0259srd\u0259 imzalanan G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri il\u0259 Araz \u00e7ay\u0131 boyunca s\u0259rh\u0259dl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si, m\u00fcasir d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin tarixi kontekstini t\u0259\u015fkil edir. Bu tarixi reall\u0131qlar m\u00fc\u0259yy\u0259n h\u0259ssasl\u0131qlar yaratsa da, eyni zamanda iki \u00f6lk\u0259nin bir-birinin m\u00f6vcudlu\u011funu v\u0259 suverenliyini tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259ni d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edir.<\/p>\n<p>M\u0259nim fikrimc\u0259, bu tarixi irs\u0259 yana\u015fma t\u0259rzi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin inki\u015faf\u0131na birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Tarixi, qar\u015f\u0131durma v\u0259 ya iddia m\u0259nb\u0259yi kimi deyil, ortaq ke\u00e7mi\u015fin d\u0259rk edilm\u0259si, qon\u015fuluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259tinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir vasit\u0259 kimi g\u00f6rm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Son ill\u0259rd\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin r\u0259smi s\u0259viyy\u0259d\u0259 bu irsin daha \u00e7ox m\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259rini \u2013 ortaq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q potensial\u0131n\u0131 vur\u011fulamas\u0131 t\u0259qdir\u0259layiqdir. Bu, g\u00f6st\u0259rir ki, tarixi irs d\u00fczg\u00fcn idar\u0259 olunduqda, o, \u0259dav\u0259t deyil, \u0259ksin\u0259, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fma v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn bir k\u00f6rp\u00fc rolunu oynaya bil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 regionda sabitliyin v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259min olunmas\u0131 kontekstind\u0259 bu tarixi ba\u011flar\u0131n v\u0259 qon\u015fuluq reall\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0259rk edilm\u0259si h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259l \u00fcz\u0259rind\u0259 inki\u015faf etm\u0259si t\u0259kc\u0259 tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni ba\u011flarla deyil, h\u0259m d\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin bu \u0259laq\u0259l\u0259ri inki\u015faf etdirm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi siyasi irad\u0259 v\u0259 konkret s\u0259yl\u0259rl\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran aras\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 dialoqun intensivl\u0259\u015fm\u0259si, y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 s\u0259f\u0259rl\u0259rin t\u0259\u015fkili bu irad\u0259nin g\u00f6st\u0259ricisidir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, h\u0259r iki \u00f6lk\u0259 regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 n\u0259qliyyat v\u0259 enerji sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n vacibliyini anlay\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eimal-C\u0259nub N\u0259qliyyat D\u0259hlizi kimi beyn\u0259lxalq layih\u0259l\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran\u0131n rolu, Araz \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 &#8220;Xudaf\u0259rin&#8221; v\u0259 &#8220;Q\u0131z Qalas\u0131&#8221; kimi birg\u0259 hidroqov\u015faqlar\u0131n istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r konkret \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir. Bu layih\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 iqtisadi fayda vermir, h\u0259m d\u0259 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda etimad\u0131n artmas\u0131na v\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin daha praqmatik m\u00fcst\u0259viy\u0259 ke\u00e7m\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, q\u0259bul etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 zaman-zaman m\u00fc\u0259yy\u0259n fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131 v\u0259 h\u0259ssas m\u0259qamlar da ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Lakin vacib olan odur ki, h\u0259r iki t\u0259r\u0259f bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin dialoq yolu il\u0259 h\u0259llin\u0259, g\u0259rginliyin azald\u0131lmas\u0131na v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h\u00f6rm\u0259t \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n davam etdirilm\u0259sin\u0259 s\u0259y g\u00f6st\u0259rir. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259r iki \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyinin m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 verdiyi b\u0259yanatlar v\u0259 atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 nikbin baxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas verir. Bu s\u0259yl\u0259r davam etdikc\u0259, Az\u0259rbaycan-\u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259ll\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 daha da inki\u015faf ed\u0259c\u0259yin\u0259 inanmaq olar.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri sad\u0259c\u0259 iki qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tin \u0259laq\u0259l\u0259ri deyil. Bu, \u0259srl\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n d\u0259rin tarixi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 insani ba\u011flar\u0131n formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcr\u0259kk\u0259b, lakin \u00e7ox\u015fax\u0259li bir m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemidir. M\u0259hz bu m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259l, y\u0259ni ortaq irs v\u0259 xalqlar aras\u0131ndak\u0131 yax\u0131nl\u0131q, siyasi s\u0259viyy\u0259d\u0259ki \u0259laq\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r zaman bir potensial m\u0259nb\u0259yi olaraq qal\u0131r. H\u0259r iki t\u0259r\u0259fin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h\u00f6rm\u0259t, \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 h\u00f6rm\u0259t v\u0259 bir-birinin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmamaq prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda dialoqu davam etdirm\u0259si, iqtisadi v\u0259 n\u0259qliyyat layih\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259si bu potensial\u0131n realla\u015fmas\u0131na imkan yaradacaqd\u0131r. Hesab edir\u0259m ki, m\u00f6vcud tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni ba\u011flar\u0131n g\u00fcc\u00fc, habel\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin g\u00f6st\u0259rdiyi qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 s\u0259yl\u0259r Az\u0259rbaycan-\u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 regionda s\u00fclh\u0259, sabitliy\u0259 v\u0259 rifaha xidm\u0259t ed\u0259n bir istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf\u0131na z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Arzu M\u0259mm\u0259dova<\/strong><\/p>\n<p><strong>Suraxan\u0131 rayonu, 226 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin direktoru<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran. \u0130ki qon\u015fu d\u00f6vl\u0259t, iki q\u0259dim tarix\u0259 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 malik xalq. Co\u011frafi yax\u0131nl\u0131qla yana\u015f\u0131, bu iki<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38252,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-38258","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38258","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38258"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38258\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38259,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38258\/revisions\/38259"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}