{"id":38108,"date":"2025-03-31T09:23:26","date_gmt":"2025-03-31T05:23:26","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=38108"},"modified":"2025-03-31T09:23:26","modified_gmt":"2025-03-31T05:23:26","slug":"31-mart-az%c9%99rbaycanlilarin-soyqirim-gunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=38108","title":{"rendered":"31 Mart-Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m G\u00fcn\u00fc"},"content":{"rendered":"<p>Q\u0259dim tarix\u0259 malik Az\u0259rbaycan xalq\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259\u00a0 a\u011f\u0131r s\u0131naqlara m\u0259ruz qalsa da, \u00e7\u0259tin s\u0131naqlardan \u00fcz\u00fc a\u011f \u00e7\u0131xaraq \u00f6z tarixi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimiz\u0259 sadiq qalm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 uzun ill\u0259r boyu \u00f6z m\u0259nfur qon\u015fular\u0131n\u0131n \u00e7irkin \u0259m\u0259ll\u0259rinin qurban\u0131 olmu\u015flar. D\u00fc\u015fm\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n dir\u00e7\u0259li\u015fini q\u0259bul etm\u0259y\u0259r\u0259k, \u00a0xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259tmi\u015f v\u0259 bir xalq kimi onlar\u0131 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n mahiyy\u0259tind\u0259 m\u0259hz d\u0259nizd\u0259n-d\u0259niz\u0259 \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq amili dayan\u0131rd\u0131. Rus havadarlar\u0131na arxalanan erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131n\u0131n \u00a0g\u00fcnahs\u0131z xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi soyq\u0131r\u0131mlar\u0131n \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tlisi 1918-ci il mart soyq\u0131r\u0131m\u0131d\u0131r. Bu soyq\u0131r\u0131mlar t\u0259kc\u0259 Bak\u0131da deyil, Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00a0 q\u0259zalar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259tin, ordunun olmamas\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259n v\u0259 ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n silahlanm\u0131\u015f erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131 \u0259liyal\u0131n g\u00fcnahs\u0131z insanlara r\u0259hm etm\u0259y\u0259r\u0259k, bu qanl\u0131 cinay\u0259ti t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r. Bu cinay\u0259tin t\u00f6r\u0259dilm\u0259sind\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259d g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yaratmaq ist\u0259y\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131na divan tutmaq v\u0259 onlar\u0131n azadl\u0131q ruhunu bo\u011fmaq idi.<\/p>\n<p>Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131na b\u0259han\u0259 Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin h\u0259lak olan o\u011flunu d\u0259fn etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn L\u0259nk\u0259randan Bak\u0131ya g\u0259l\u0259n m\u00fcs\u0259lman \u201cEvelina\u201d g\u0259misinin t\u0259rk-silah edilm\u0259si v\u0259 onlar\u0131n r\u0259hb\u0259ri general Tal\u0131\u015fxanovun h\u0259bs edilm\u0259si idi. M\u00fcs\u0259lman \u0259halisi general\u0131n burax\u0131lmas\u0131 v\u0259 silahlar\u0131n qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ets\u0259 d\u0259, n\u0259inki veril\u0259n v\u0259dl\u0259r yerin\u0259 yetirilm\u0259di, \u00a0h\u0259tta erm\u0259nil\u0259r bunu b\u0259han\u0259 ed\u0259r\u0259k \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f plan \u0259sas\u0131nda t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 h\u00fccuma ba\u015flad\u0131lar. Bu cinay\u0259tin \u0259sas t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 Qafqaz\u0131n F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Komissar\u0131 milliy\u0259tc\u0259 erm\u0259ni olan rus komunisti Stepan \u015eaumyan idi. \u015eaumyan ba\u015fda olmaqla bol\u015fevik q\u00fcvv\u0259l\u0259ri, Erm\u0259ni Milli \u015euras\u0131 v\u0259 &#8220;Da\u015fnaks\u00fctyun&#8221; r\u0259hb\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n milli-demokratik q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r.<\/p>\n<p>1918-ci ilin 30 mart-3 aprel tarixl\u0259rind\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u015eamax\u0131, Quba, Xa\u00e7maz, L\u0259nk\u0259ran, Salyan, Z\u0259ng\u0259zur, \u0130r\u0259vanvan, Qaraba\u011f, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 da\u015fnak-bol\u015fevik silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri \u00e7oxlu sayda az\u0259rbaycal\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f v\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan\u0131 \u00f6z torpaqlar\u0131ndan qovmu\u015flar.<\/p>\n<p>Soyq\u0131r\u0131m\u00a0 mart\u0131n\u00a0 30-da Bak\u0131 Sovetinin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 da\u015fnak-bol\u015fevikl\u0259rin h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0\u00a0 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ba\u015fland\u0131. Soyq\u0131r\u0131m\u0131n ilk \u00fc\u00e7 g\u00fcn\u00fc erm\u0259nil\u0259rin x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259\u00a0 se\u00e7ilmi\u015fdi. T\u0259kc\u0259 \u00fc\u00e7 g\u00fcn 30 mart-1 aprel \u0259rzind\u0259 Bak\u0131da \u201c\u0259ksinqilab\u00e7\u0131\u201d ad\u0131 il\u0259 12 min az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Az\u0259rbaycanl\u0131lar x\u00fcsusi q\u0259darl\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bel\u0259 ki, g\u0259nc qad\u0131nlara, q\u0131zlara t\u0259cav\u00fcz edilir, sonra sin\u0259l\u0259rind\u0259n, ba\u015flar\u0131ndan divara m\u0131xlan\u0131r, hamil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n b\u0259tni do\u011fran\u0131r, o\u011flan u\u015faqlar\u0131n\u0131n burnu v\u0259 qulaqlar\u0131 k\u0259silir, u\u015faqlar yanan evl\u0259rin i\u00e7in\u0259 at\u0131l\u0131r, k\u00f6rp\u0259 u\u015faqlar\u0131 s\u00fcng\u00fcl\u0259rin ucuna ke\u00e7irirdil\u0259r. S\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rildiyi kimi, \u015f\u0259h\u0259rin t\u0259kc\u0259 bir yerind\u0259 qulaqlar\u0131, burunlar\u0131 k\u0259silmi\u015f, qar\u0131nlar\u0131 y\u0131rt\u0131lm\u0131\u015f 57 m\u00fcs\u0259lman qad\u0131n\u0131n meyiti tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bak\u0131 quberniyas\u0131nda ba\u015f ver\u0259n soyq\u0131r\u0131m sentyabr\u0131n 15-n\u0259 Bak\u0131n\u0131n bol\u015fevik-da\u015fnaklardan azad elm\u0259sin\u0259 kimi davam etdi. M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259n da\u015fnaklar eyni zamanda onlar\u0131n\u00a0 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zinin yerl\u0259\u015fdiyi \u201cIsmailiyy\u0259\u201d binas\u0131n\u0131, m\u00fcs\u0259lman q\u0259zetl\u0259rinin \u00e7ap olundu\u011fu \u201cKaspi\u201d m\u0259tb\u0259\u0259sini, &#8220;A\u00e7\u0131q s\u00f6z&#8221; q\u0259zeti redaksiyas\u0131n\u0131,\u201cDa\u011f\u0131stan&#8221; v\u0259 &#8220;\u0130sg\u0259nd\u0259riyy\u0259&#8221; mehmanxanalar\u0131n\u0131 v\u0259 ba\u015fqa \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u00a0binalar\u0131 yand\u0131r\u0131b darmada\u011f\u0131n etdil\u0259r.<\/p>\n<p>Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131n \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda Stepan Lalayan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u015f ver\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar da x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdi. Lalayan\u0131n d\u0259st\u0259si C\u00fcm\u0259 m\u0259scidin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nan qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcb, m\u0259scidi yand\u0131raraq oradak\u0131 insanlar\u0131 da k\u00fcl\u0259 d\u00f6nd\u0259rdi. \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin m\u00fcs\u0259lmanlar ya\u015fayan hiss\u0259sinin ham\u0131s\u0131na od vurulmu\u015f, \u015f\u0259h\u0259rin 13 m\u0259h\u0259ll\u0259 m\u0259scidi v\u0259 m\u0259\u015fhur C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Ekspertl\u0259rin r\u0259yin\u0259 \u0259sas\u0259n\u00a0 \u015eamax\u0131da erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n 7 min n\u0259f\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 1653 qad\u0131n v\u0259 965 u\u015fa\u011f\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc bildirilir. Bu faci\u0259nin t\u0259dqiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 1918-ci il iyulun 15-d\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f F\u00f6vq\u0259lad\u0259 \u0130stintaq Komissiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 120 k\u0259ndd\u0259n 86-s\u0131n\u0131n erm\u0259n t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 t\u0259sdiql\u0259nib.<\/p>\n<p>1918-ci ilin yaz\u0131nda Bak\u0131da v\u0259 \u015eamax\u0131dak\u0131 qanl\u0131 soyq\u0131r\u0131mlardan sonra bol\u015fevik-da\u015fnak q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Quba q\u0259zas\u0131nda q\u0259tliamlar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. 1918-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin bu \u0259razil\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi soyq\u0131r\u0131m cinay\u0259tl\u0259rinin \u0259n bariz n\u00fcmun\u0259si bug\u00fcnki Quba m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131 ziyar\u0259t ed\u0259rk\u0259n m\u0259n insanlar\u0131n nec\u0259 insanl\u0131\u011fa s\u0131\u011fmayan \u00fcsullarla \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u015fahidi oldum v\u0259 eksponat kimi saxlan\u0131lan insanlar\u0131n q\u0259tlind\u0259 istifad\u0259 olunan mismarlar, s\u00fcng\u00fcl\u0259r v\u0259 z\u0259ncirl\u0259r m\u0259nd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fck nifr\u0259t hissi oyatd\u0131.<\/p>\n<p>Bu soyq\u0131r\u0131ma ilk d\u0259f\u0259 h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259t ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n verilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n he\u00e7 bir cinay\u0259t\u0259 laqeyd qalmayan ulu \u00f6nd\u0259rin 1998-ci il 26 mart f\u0259rman\u0131 il\u0259 mart\u0131n 31-i \u201cAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m G\u00fcn\u00fc\u201d elan edilmi\u015fdir. Bu veril\u0259n qiym\u0259t ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 olan ad\u0131 bir f\u0259rman deyil, erm\u0259nil\u0259rin ba\u015f\u0131m\u0131za g\u0259tirdiyi cinay\u0259tl\u0259rin b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya b\u0259yan\u0131d\u0131r. Erm\u0259ni-bol\u015fevik silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin bir \u0259sr \u0259vv\u0259l az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri b\u0259\u015f\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r bar\u0259d\u0259 h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin \u00f6lk\u0259 v\u0259 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 daha dol\u011fun \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti \u0130lham \u018fliyev 18 yanvar 2018-ci ild\u0259 \u201c1918-ci il az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n 100 illiyi haqq\u0131nda\u201d s\u0259r\u0259ncam imzalam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni xalq\u0131na qar\u015f\u0131 1915 \u2013ci \u00a0ild\u0259 he\u00e7 bir soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259dilm\u0259diyi halda, bunu b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya soyq\u0131r\u0131m kimi t\u0259qdim ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 q\u0259sd\u0259n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri bu q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 soyq\u0131r\u0131m kimi q\u0259bul etm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259li idil\u0259r ki, tarix b\u00f6yu etdikl\u0259ri he\u00e7 bir cinay\u0259t c\u0259zas\u0131z qalmayacaqd\u0131r. Bu cinay\u0259tl\u0259rd\u0259n t\u0259ng\u0259 g\u0259lmi\u015f xalq\u0131m\u0131z d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 layiqli cavab\u0131 m\u0259hz 2020-ci il d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda verdi. 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda \u00a0Az\u0259rbaycan ordusu d\u00fc\u015fm\u0259n ordusu \u00fcz\u0259rind\u0259 parlaq q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaraq, erm\u0259nil\u0259rin tarix boyu xaql\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259rin intiqam\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 f\u0259xar\u0259t hissi il\u0259 d\u00fcnyaya b\u0259yan edir ki,\u00a0 h\u0259r \u015fey\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n d\u00f6vl\u0259timiz bu g\u00fcn\u00a0 g\u00fccl\u00fc ordusu olan v\u0259 d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri i\u00e7ind\u0259 b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuza malik m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259tdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>K\u00f6n\u00fcl Abdulxal\u0131qova<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Suraxan\u0131 rayonu, Etibar C\u0259f\u0259rov ad\u0131na 118 \u2116li tam orta m\u0259kt\u0259bin\u00a0 tarix m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0259dim tarix\u0259 malik Az\u0259rbaycan xalq\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259\u00a0 a\u011f\u0131r s\u0131naqlara m\u0259ruz qalsa da, \u00e7\u0259tin s\u0131naqlardan \u00fcz\u00fc a\u011f \u00e7\u0131xaraq \u00f6z tarixi<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38109,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-38108","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38108","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38108"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38108\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38110,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38108\/revisions\/38110"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38108"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38108"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38108"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}