{"id":37875,"date":"2025-01-11T09:33:40","date_gmt":"2025-01-11T05:33:40","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=37875"},"modified":"2025-01-11T09:33:40","modified_gmt":"2025-01-11T05:33:40","slug":"kec%c9%99n-il-az%c9%99rbaycan-iqtisadiyyati-inkisaf-etmisdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=37875","title":{"rendered":"Ke\u00e7\u0259n il Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131 inki\u015faf etmi\u015fdir"},"content":{"rendered":"<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan iqtisadi, sosial, siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131n\u0131n tarixi d\u00f6n\u00fc\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259sini ya\u015famaqdad\u0131r. Bu d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc sosial-iqtisadi islahatlar milli iqtisadiyyat\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259sini v\u0259 m\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259sini t\u0259min etmi\u015fdir. Son 17 ild\u0259 dinamik inki\u015faf \u0259sas\u0131nda \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n h\u0259cmi 3 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f, g\u00fccl\u00fc sosial-iqtisadi infrastruktur yarad\u0131lm\u0131\u015f, pozitiv demoqrafik art\u0131m \u015f\u0259raitind\u0259 yoxsulluq s\u0259viyy\u0259si \u0259h\u0259miyy\u0259tli azalm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00f6vcud maliyy\u0259 imkanlar\u0131 tarixi maksimuma \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 \u00f6lk\u0259 yuxar\u0131 orta g\u0259lirli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r qrupunda m\u00f6hk\u0259ml\u0259nmi\u015fdir.<br \/>\nArtan iqtisadi g\u00fcc Az\u0259rbaycana C\u0259nubi Qafqaz\u0131n v\u0259 \u0259traf regionlar\u0131n iqtisadiyyatlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirm\u0259y\u0259 qadir b\u00f6y\u00fck layih\u0259l\u0259rin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131 olmaq imkan\u0131 vermi\u015fdir. \u00d6lk\u0259 regional iqtisadiyyat\u0131n lokomotivi olaraq d\u00fcnyan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin etibarl\u0131 t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn bunlar Az\u0259rbaycan\u0131n regionda iqtisadi rolunu y\u00fcks\u0259ltmi\u015f, xarici t\u0259sirl\u0259r\u0259 davaml\u0131 olmas\u0131na v\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi suverenliyinin b\u0259rpas\u0131na m\u00f6hk\u0259m z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n\u018fld\u0259 edil\u0259n iqtisadi \u00fcst\u00fcnl\u00fck, uzun ill\u0259r formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ictimai-siyasi v\u0259 sosial-iqtisadi b\u00fcn\u00f6vr\u0259 \u00f6lk\u0259nin h\u0259rbi q\u00fcdr\u0259tini d\u0259 y\u00fcks\u0259ltmi\u015fdir. Bu nailiyy\u0259tl\u0259r torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259si v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn b\u0259rpas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n tarixi q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 transformasiya olundu. 2020-ci il noyabr\u0131n 10-da imzalanm\u0131\u015f tarixi B\u0259yanatla Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi v\u0259 iqtisadi suverenliyinin t\u0259mini i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rin m\u00f6vcud iqtisadi potensial\u0131ndan xalq\u0131m\u0131z\u0131n rifah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tam istifad\u0259 olunmas\u0131na geni\u015f imkanlar yarad\u0131r. \u018fld\u0259 edilmi\u015f q\u0259l\u0259b\u0259 qar\u015f\u0131dak\u0131 ill\u0259rd\u0259 sistemli v\u0259 davaml\u0131 islahatlarla yeni imkanlara \u00e7evril\u0259c\u0259kdir.<br \/>\nPrezident \u0130lham \u018fliyevin u\u011furla davam etdirdiyi sosial-iqtisadi siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 qazan\u0131lm\u0131\u015f nailiyy\u0259tl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6t\u0259n il d\u0259 \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan u\u011furlu olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, makroiqtisadi sabitlik qorunub saxlan\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131 daha da geni\u015fl\u0259ndirilmi\u015f, \u00fcmumi daxili m\u0259hsul istehsal\u0131nda (\u00dcDM) qeyri-neft sektorunun rolu artm\u0131\u015f, s\u0259nayel\u0259\u015fm\u0259 siyas\u0259ti v\u0259 d\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131n\u0131n icras\u0131 u\u011furla davam etdirilmi\u015fdir. Sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131na d\u00f6vl\u0259t d\u0259st\u0259yi g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015f, \u00f6lk\u0259d\u0259 investisiya m\u00fchitinin daha da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 iqtisadiyyata s\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015fu \u00e7oxalm\u0131\u015f, qeyri-neft ixrac\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259nmi\u015f, xarici ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si artm\u0131\u015f, \u0259halinin rifah\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, \u00dcDM artm\u0131\u015f, qeyri-neft sektorunda 9,5 faizlik art\u0131ma nail olunmu\u015fdur. D\u00fcnyan\u0131n bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 avrozonada iqtisadiyyatda qeyri-sabitlik olmas\u0131na baxmayaraq, iqtisadi t\u0259lat\u00fcml\u0259r\u0259 dayan\u0131ql\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131 davaml\u0131 inki\u015faf etmi\u015fdir.<br \/>\n\u00d6t\u0259n il \u00dcDM-d\u0259 qeyri-neft sektorunun pay\u0131 47,3 faiz\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. \u00d6lk\u0259d\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f \u0259lveri\u015fli biznes v\u0259 investisiya m\u00fchiti xarici s\u0259rmay\u0259darlar\u0131n Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131na mara\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6t\u0259n ilin on bir ay\u0131nda \u0259sas kapitala 10 milyard manat investisiya y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdir ki, bu s\u0259rmay\u0259l\u0259rin 73,6 faizi qeyri-neft sektorunun pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr.<br \/>\nAz\u0259rbaycan son 22 ild\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck iqtisadi u\u011furlara imza at\u0131b. C\u0259nubi Qafqaz\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck iqtisadi potensial\u0131na malik olan \u00f6lk\u0259miz i\u015ftirak\u0131 olmadan regionumuzda he\u00e7 bir layih\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015f\u0259 bilm\u0259z. Bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259miz n\u0259 iqtisadi, n\u0259 d\u0259 siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131 deyil. \u00d6lk\u0259mizd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 apar\u0131lan b\u00fct\u00fcn quruculuq i\u015fl\u0259ri \u00f6z daxili imkanlar\u0131m\u0131z hesab\u0131na h\u0259yata ke\u00e7irilir. Xarici borcumuz \u00fcmumi daxili m\u0259hsulumuzun c\u0259mi 7.2 faizini t\u0259\u015fkil edir. \u018fks\u0259r inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bu, 100 faizd\u0259n d\u0259 \u00e7oxdur. Biz art\u0131q donor \u00f6lk\u0259 qismind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirik, beyn\u0259lxalq iqtisadi layih\u0259l\u0259ri maliyy\u0259l\u0259\u015fdiririk. D\u00f6vl\u0259timizin iqtisadi inki\u015faf\u0131 g\u00fccl\u0259ndikc\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n sosial m\u00fcdafi\u0259sinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 d\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. \u0130qtisadi inki\u015faf, g\u0259lirl\u0259rin artmas\u0131 b\u00fct\u00fcn sosial sah\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u00f6hf\u0259sini verir. T\u0259bii ki, b\u00fct\u00fcn bunlar Prezident \u0130lham \u018fliyevin uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259ti v\u0259 c\u0259sar\u0259tli add\u0131mlar\u0131 say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olub.<br \/>\nPrezident \u0130lham \u018fliyevin yerli televiziya kanallar\u0131na verdiyi m\u00fcsahib\u0259 \u00f6lk\u0259nin iqtisadi inki\u015faf\u0131 v\u0259 sosial siyas\u0259tin\u0259 dair m\u00fch\u00fcm mesajlarla z\u0259ngindir. 2024-c\u00fc ilin iqtisadi n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fan \u00f6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259r fonunda inki\u015faf dinamikas\u0131n\u0131 m\u00fcsb\u0259t qiym\u0259tl\u0259ndirdi. \u00dcmumi daxili m\u0259hsulun 4 faizd\u0259n \u00e7ox art\u0131m\u0131, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, normal g\u00f6st\u0259ricidir. D\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n art\u0131m tempind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan l\u0259ngim\u0259l\u0259r\u0259, t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf etdiyini \u0259minlikl\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259 bil\u0259rik. Bizim h\u0259d\u0259fimiz \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun h\u0259cmini 7 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131rmaqd\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259naye istehsal\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. Prezidentin d\u0259 qeyd etdiyi kimi, biz 2024-c\u00fc ild\u0259 irib\u00fcdc\u0259li layih\u0259l\u0259r icra etm\u0259yimiz\u0259 baxmayaraq, maliyy\u0259 v\u0259ziyy\u0259timizi b\u00f6y\u00fck d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131ra, \u00f6z rezervl\u0259rimizi art\u0131ra bildik. \u0130l \u0259rzind\u0259 valyuta ehtiyatlar\u0131m\u0131z t\u0259qrib\u0259n 5 milyard dollardan \u00e7ox art\u0131b v\u0259 indi bu r\u0259q\u0259m 72 milyard dollara b\u0259rab\u0259rdir. 10 milyon \u0259halisi olan bir \u00f6lk\u0259d\u0259 adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n ehtiyatlar\u0131n h\u0259cmin\u0259 g\u00f6r\u0259 biz d\u00fcnyada apar\u0131c\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nday\u0131q. Valyuta ehtiyatlar\u0131m\u0131z\u0131n xarici borcumuzu 14 d\u0259f\u0259 \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259si iqtisadiyyat\u0131m\u0131z\u0131n dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259ri verir. Prezidentin m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259rd\u0259n m\u0259lum oldu ki, Az\u0259rbaycan xarici borcunu bir q\u0259d\u0259r art\u0131rmaq niyy\u0259tind\u0259dir. \u018fg\u0259r 5 il \u00f6nc\u0259 xarici borcumuz \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun t\u0259qrib\u0259n 20 faizi h\u0259cmind\u0259 idis\u0259, bu g\u00fcn bu c\u0259mi 7.2 faizdir. Qar\u015f\u0131ya qoyulan b\u00f6y\u00fck layih\u0259l\u0259ri icra etm\u0259k v\u0259 b\u00fcdc\u0259 y\u00fck\u00fcn\u00fc azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn xarici borclanmaya getm\u0259k olar. Bu, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k.<br \/>\n\u00d6lk\u0259mizd\u0259 apar\u0131lan iqtisadi islahatlar, iqtisadi idar\u0259etm\u0259d\u0259 \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n t\u0259min edilm\u0259si g\u0259lirl\u0259rimizin artmas\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib. B\u00fcdc\u0259mizin rekord s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmas\u0131 2024-c\u00fc ilin f\u0259aliyy\u0259tinin n\u0259tic\u0259si deyil. Bu, uzun ill\u0259r apar\u0131lan iqtisadi islahatlar\u0131n, inhisar\u00e7\u0131l\u0131\u011fa, korrupsiyaya qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin, investisiya m\u00fchitinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n biz\u0259 verdiyi b\u0259hr\u0259dir. Yeni idar\u0259etm\u0259 modelinin m\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259rini art\u0131q g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f\u0131q. Son bir ne\u00e7\u0259 il \u0259rzind\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u015firk\u0259tl\u0259rind\u0259 yeni idar\u0259etm\u0259 modelinin t\u0259tbiq olunmas\u0131, idar\u0259 hey\u0259tl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 ora d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131n\u0131n t\u0259yin edilm\u0259si say\u0259sind\u0259 bu sah\u0259d\u0259 \u015f\u0259ffafla\u015fma t\u0259min edildi. Uzun ill\u0259r z\u0259r\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259t \u015firk\u0259tl\u0259ri bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n sonra n\u0259inki \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259min etdi, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sin\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259r etdil\u0259r. \u00d6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n da vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 kimi, uzun ill\u0259r z\u0259r\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n, h\u0259r d\u0259f\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259n dotasiyalar alan SOCAR, \u201cAz\u0259rbaycan Hava Yollar\u0131\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan D\u0259mir Yollar\u0131\u201d indi g\u0259lirl\u0259 i\u015fl\u0259yir. \u0130qtisadi sah\u0259d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan inki\u015faf sosial sah\u0259y\u0259 d\u0259 \u00f6z m\u00fcsb\u0259t t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir. Bu il yanvar\u0131n birind\u0259n minimum \u0259m\u0259khaqq\u0131 55 manat artaraq 400 manata \u00e7atd\u0131. Minimum pensiya 40 manat artaraq 320 manat oldu. Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda bu q\u0259d\u0259r tikinti-quruculuq i\u015fl\u0259rinin getdiyi bir zamanda \u0259halinin sosial m\u00fcdafi\u0259sinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 bel\u0259 bir add\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 d\u00f6vl\u0259timizin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn g\u00f6st\u0259ricisidir.<br \/>\n\u00d6lk\u0259mizd\u0259 apar\u0131lan iqtisadi islahatlar, \u015f\u0259ffafl\u0131q, xarici s\u0259rmay\u0259l\u0259rin c\u0259lb edilm\u0259si, investisiya iqliminin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq apar\u0131c\u0131 reytinq agentlikl\u0259rinin Az\u0259rbaycana olan m\u00fcnasib\u0259tind\u0259 m\u00fcsb\u0259t d\u0259yi\u015fikliyin \u015fahidi oluruq. Az\u0259rbaycan beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 qurumlar\u0131n\u0131n hesabatlar\u0131nda liderliyini qoruyur. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyev bildirdi ki, \u00f6lk\u0259mizin beyn\u0259lxalq reytinqi indikind\u0259n daha y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 layiqdir v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n h\u0259l\u0259 ki, apar\u0131c\u0131 reytinq agentlikl\u0259ri daha da t\u0259vaz\u00f6kar yana\u015fman\u0131 s\u0259rgil\u0259yirl\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, Az\u0259rbaycan iqtisadi sah\u0259d\u0259 dayan\u0131ql\u0131 inki\u015fafa nail ola bilib, bu il v\u0259 g\u0259l\u0259n ill\u0259rd\u0259 bu dinamika saxlan\u0131lacaq.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n h\u0259m iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzunun \u0259sas g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259n biri kimi BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131n\u0131n 29-cu sessiyas\u0131 &#8211; COP29 s\u00f6z\u00fcged\u0259n m\u00fcsahib\u0259d\u0259 \u0259sas diqq\u0259t g\u00f6st\u0259ril\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda oldu. Reall\u0131q budur ki, COP29 b\u00f6y\u00fck bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f idi. \u201cYa\u015f\u0131l d\u00fcnya namin\u0259 h\u0259mr\u0259y olaq!\u201d \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131n\u0131 ed\u0259n Az\u0259rbaycan d\u00fcnyan\u0131 Bak\u0131ya toplamaqla n\u00f6vb\u0259ti u\u011fur hekay\u0259sini yazd\u0131. Az\u0259rbaycan h\u0259r zaman \u00e7oxt\u0259r\u0259fliliyin t\u0259r\u0259fdar\u0131 kimi tan\u0131n\u0131r. Yeni \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q formatlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q k\u00f6rp\u00fcl\u0259rinin qurulmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259tinin \u0259sas t\u0259rkib hiss\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyev m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 onu da vur\u011fulad\u0131 ki, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarda f\u0259aliyy\u0259t t\u0259cr\u00fcb\u0259si v\u0259 \u015fax\u0259l\u0259ndirilmi\u015f xarici siyas\u0259t \u00f6lk\u0259miz\u0259 k\u00f6rp\u00fcl\u0259r qurmaqda yard\u0131m\u00e7\u0131 olacaq. Bu reall\u0131q da diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131 ki, COP-a ev sahibliyi etmi\u015f he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259 bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fcqavim\u0259t\u0259 rast g\u0259lm\u0259mi\u015fdir. Lakin Az\u0259rbaycan bunun da \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bildi. Boykot u\u011fursuz oldu. Baxmayaraq ki, b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Fransa \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni edirdi ki, t\u0259dbiri g\u00f6zd\u0259n sals\u0131n. \u201cH\u0259mkarlar\u0131mdan ald\u0131\u011f\u0131m m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Fransa prezidenti \u015f\u0259xs\u0259n onlara z\u0259ng ed\u0259r\u0259k Bak\u0131ya getm\u0259m\u0259yi t\u00f6vsiy\u0259 edirmi\u015f. Y\u0259ni, liderl\u0259rin buraya s\u0259f\u0259r etm\u0259l\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259tta bel\u0259 vasit\u0259y\u0259 d\u0259 \u0259l at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin bu da u\u011fursuz oldu\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev 80 d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n Bak\u0131ya s\u0259f\u0259rini Az\u0259rbaycan\u0131n etibarl\u0131 t\u0259r\u0259fda\u015f kimi m\u00f6vqeyini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259sinin n\u00fcmayi\u015fi kimi qeyd etdi. Bu t\u0259dbir Avropa Komissiyas\u0131n\u0131n Prezidentinin i\u015ftirak etm\u0259diyi ilk COP oldu. Halbuki onun i\u015ftirak\u0131 bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259vv\u0259l art\u0131q t\u0259sdiq edilmi\u015fdi. H\u0259tta Avropa Komissiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, Macar\u0131stan v\u0259 Rum\u0131niya liderl\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ya\u015f\u0131l kabel layih\u0259sin\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f x\u00fcsusi sessiya da t\u0259\u015fkil edil\u0259c\u0259kdi. Bu, COP29-un ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259di, ancaq COP-a \u00fczv olan t\u0259r\u0259f kimi Avropa Komissiyas\u0131n\u0131n i\u015ftirak etm\u0259m\u0259si \u00e7oxsayl\u0131 suallar do\u011furur. COP29-un Bak\u0131 Nailiyy\u0259ti kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259si n\u0259tic\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr yarad\u0131r.<br \/>\n\u00d6t\u0259n ilin m\u00fch\u00fcm diplomatik u\u011furlar\u0131ndan biri kimi Az\u0259rbaycan\u0131n D-8 t\u0259\u015fkilat\u0131na \u00fczv q\u0259bul edilm\u0259si d\u0259 \u00f6lk\u0259mizin iqtisadi potensial\u0131n\u0131n, artan siyasi \u00e7\u0259kisinin t\u0259qdimat\u0131 oldu. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130slam h\u0259mr\u0259yliyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 t\u00f6hf\u0259l\u0259ri t\u0259qdir edildi. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 bu reall\u0131\u011f\u0131 da x\u00fcsusi qeyd etdi ki, yeni d\u00fcnya nizam\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Biz bu prosesin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nday\u0131q.<br \/>\nErm\u0259nistanda ged\u0259n silahlanma prosesi C\u0259nubi Qafqaz \u00fc\u00e7\u00fcn yeni t\u0259hdid amilidir. Az\u0259rbaycan sad\u0259c\u0259 olaraq, m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i kimi buna bax\u0131b he\u00e7 n\u0259 etm\u0259y\u0259 bilm\u0259z. Bu g\u00fcn sanki Erm\u0259nistan\u0131n arxas\u0131nda duran kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n v\u0259 onlar\u0131 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 yeni provokasiyalara, t\u0259xribatlara t\u0259hrik ed\u0259nl\u0259r, \u00e7ox g\u00fcman ki, ax\u0131ra q\u0259d\u0259r onlar\u0131n arxas\u0131nda durmayacaqlar. Nec\u0259 ki, 2020-ci ild\u0259 v\u0259 ondan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 dura bilm\u0259mi\u015fl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 yox ki, durmaq ist\u0259mirl\u0259r, Az\u0259rbaycan bu imkanlar\u0131 verm\u0259y\u0259c\u0259k. Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259si h\u0259rbi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 x\u0259rcl\u0259n\u0259c\u0259k. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd ed\u0259k ki, Qaraba\u011f\u0131n v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurun b\u0259rpas\u0131na 4 milyard, h\u0259rbi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn 8,4 milyard manat v\u0259sait x\u0259rcl\u0259n\u0259c\u0259k. Erm\u0259nistan\u0131n silahlanma yar\u0131\u015f\u0131 maliyy\u0259 resurslar\u0131m\u0131z\u0131 h\u0259rbi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 c\u0259lb etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edir. Erm\u0259nistan silahlanma yar\u0131\u015f\u0131nda \u00f6lk\u0259mizl\u0259 r\u0259qab\u0259t apara bilm\u0259z.<br \/>\n\u00d6lk\u0259miz C\u0259nubi Qafqazda s\u00f6z sahibidir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin qeyd etdiyi kimi, Az\u0259rbaycan regionda apar\u0131c\u0131 iqtisadiyyatd\u0131r, apar\u0131c\u0131 h\u0259rbi g\u00fccd\u00fcr v\u0259 apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tdir. \u00d6lk\u0259miz yeni d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131 prosesinin f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Yeni nizam\u0131 \u0259dal\u0259tli nizam kimi g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Suverenlik, m\u00fcst\u0259qillik, bir-birinin i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmamaq, m\u00fcxt\u0259lif b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rin daxili v\u0259ziyy\u0259tini g\u0259rginl\u0259\u015fdirm\u0259m\u0259k, b\u00fct\u00fcn bunlar xarici siyas\u0259t x\u0259ttimizdir. Az\u0259rbaycan \u00f6z siyas\u0259ti il\u0259 C\u0259nubi Qafqazda yeni n\u0259qliyyat v\u0259 energetika x\u0259rit\u0259sini yarad\u0131b. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyev bu m\u0259nz\u0259r\u0259ni bel\u0259 t\u0259qdim etdi ki, bir t\u0259r\u0259fimiz X\u0259z\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259n Orta Asiyaya uzan\u0131r, bir t\u0259r\u0259fimiz Avropaya v\u0259 bu b\u00f6y\u00fck co\u011frafiyada Az\u0259rbaycan faktiki olaraq \u0259v\u0259zolunmaz \u00f6lk\u0259y\u0259 \u00e7evrilir. Sad\u0259c\u0259 olaraq, x\u0259rit\u0259y\u0259 baxmaq kifay\u0259tdir. \u00d6lk\u0259miz yeni d\u00fcnya nizam\u0131na \u00f6z t\u00f6hf\u0259sini \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 verir. Yax\u0131n v\u0259 orta ke\u00e7mi\u015f\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g\u00f6r\u0259rik ki, d\u00fcnya tarixind\u0259 \u00f6z \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc \u00f6z g\u00fcc\u00fc il\u0259 b\u0259rpa ed\u0259n ikinci \u00f6lk\u0259 olmay\u0131b. M\u00fcst\u0259qil siyas\u0259t aparmaq iqtidar\u0131nda olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131 da o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00e7ox deyil.<br \/>\nD\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyevin h\u0259r bir fikri g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fd\u0131r. Qlobal probleml\u0259rin h\u0259llin\u0259 \u00f6z t\u00f6hf\u0259l\u0259ri il\u0259 diqq\u0259td\u0259 olan Az\u0259rbaycan\u0131n bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 da s\u0259sl\u0259ndirildi ki, \u0259g\u0259r h\u0259r bir \u00f6lk\u0259 \u00f6z daxili i\u015fl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olsa, onda n\u0259 m\u00fcharib\u0259, n\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259, n\u0259 qar\u015f\u0131durma olacaq. H\u0259r\u0259 \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u00f6z i\u015fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olsun v\u0259 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmas\u0131n. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bel\u0259 bir d\u00fcnya fantastik g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00c7\u00fcnki tarix\u0259n imperialist q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u201cb\u00f6l v\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u201d prinsipi il\u0259 yana\u015fm\u0131\u015flar, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259l\u0259ri tamamil\u0259 idar\u0259 ed\u0259r\u0259k onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn s\u0259rv\u0259tl\u0259rini o\u011furlay\u0131b \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259r qurmu\u015flar. M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik kimi iyr\u0259nc praktikaya son qoyulmal\u0131d\u0131r. \u00d6lk\u0259l\u0259rin suverenliyi toxunulmaz olmal\u0131 v\u0259 qorunmal\u0131d\u0131r, he\u00e7 kim he\u00e7 kimin i\u015fin\u0259 qar\u0131\u015fmamal\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan buna nail ola bilib. Bu bax\u0131mdan Az\u0259rbaycan\u0131n yeni d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131na t\u00f6hf\u0259si \u0259h\u0259miyy\u0259tli olacaq.<\/p>\n<p>G\u00fcl\u0259r Salmanova<br \/>\nSuraxan\u0131 rayonu, E.Qaranzad\u0259 ad\u0131na 270 n\u00f6mr\u0259li m\u0259kt\u0259bin tarix m\u00fc\u0259llimi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan iqtisadi, sosial, siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131n\u0131n tarixi d\u00f6n\u00fc\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259sini ya\u015famaqdad\u0131r. Bu d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":37876,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-37875","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37875"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37875\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37877,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37875\/revisions\/37877"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/37876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}