{"id":37696,"date":"2024-11-20T10:17:20","date_gmt":"2024-11-20T06:17:20","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=37696"},"modified":"2024-11-20T10:17:20","modified_gmt":"2024-11-20T06:17:20","slug":"qarabagin-q%c9%99dim-m%c9%99d%c9%99niyy%c9%99t-m%c9%99rk%c9%99zind%c9%99n-qafqazin-xirosimasinad%c9%99k","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=37696","title":{"rendered":"Qaraba\u011f\u0131n q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259n Qafqaz\u0131n Xirosimas\u0131nad\u0259k"},"content":{"rendered":"<p>Qaraba\u011f\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n, Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri olan A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri z\u0259ngin tarixi-m\u0259d\u0259ni irs\u0259 malik bir diyard\u0131r. &#8220;A\u011fdam&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131 q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 &#8220;ki\u00e7ik qala&#8221; m\u0259nas\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. Bu ad \u0259razid\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f q\u0259dim t\u00fcrk q\u0259bil\u0259l\u0259rinin \u00f6zl\u0259rini m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 in\u015fa etdikl\u0259ri ki\u00e7ik qalalarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. XVIII \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131nda Qaraba\u011f xan\u0131 P\u0259nah\u0259li xan\u0131n a\u011f da\u015fdan tikdirdiyi imar\u0259t uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259traf k\u0259ndl\u0259rin sakinl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn oriyentir rolunu oynam\u0131\u015f v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin ad\u0131n\u0131n &#8220;A\u011fdam&#8221; &#8211; &#8220;a\u011f ev&#8221;, &#8220;i\u015f\u0131ql\u0131 ev&#8221; kimi yozulmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Arxeoloji t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir ki, A\u011fdam \u0259razisind\u0259 ilk insan m\u0259sk\u0259nl\u0259ri alt\u0131-s\u0259kkiz min il \u0259vv\u0259l\u0259 &#8211; Eneolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Bu d\u00f6vr &#8220;misda\u015f&#8221; d\u00f6vr\u00fc kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131r v\u0259 e.\u0259. IV-VI minillikl\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. B\u00f6lg\u0259d\u0259 apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 a\u015fkar edil\u0259n tax\u0131l v\u0259 \u00fcz\u00fcm d\u0259n\u0259l\u0259ri s\u00fcbut edir ki, yerli \u0259hali oturaq h\u0259yat t\u0259rzi s\u00fcrm\u00fc\u015f v\u0259 y\u00fcks\u0259k \u0259kin\u00e7ilik m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 malik olmu\u015fdur. X\u00fcsusil\u0259, \u00dcz\u0259rrikt\u0259p\u0259d\u0259 apar\u0131lan arxeoloji t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 tap\u0131lan maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri buran\u0131n Qafqazda ilk \u015f\u0259h\u0259r tipli ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni v\u0259 Zaqafqaziyan\u0131n \u0259n z\u0259ngin abid\u0259l\u0259rind\u0259n biri oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc il iyulun 23-d\u0259 Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edil\u0259n A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 rayonun 882 kvadrat kilometrlik \u0259razisi 27 il d\u00fc\u015fm\u0259n tapda\u011f\u0131 alt\u0131nda qalm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130\u015f\u011fal n\u0259tic\u0259sind\u0259 128 min insan m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn h\u0259yat\u0131 ya\u015fama\u011fa m\u0259cbur olmu\u015f, 38 kolxoz, 12 s\u0259naye obyekti, 74 m\u0259kt\u0259b, 271 m\u0259d\u0259niyy\u0259t evi, d\u00fcnyada yegan\u0259 olan \u00c7\u00f6r\u0259k muzeyi, 67 idar\u0259 v\u0259 99 klub d\u00fc\u015fm\u0259n \u0259lin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. A\u011fdam u\u011frunda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 6 mind\u0259n art\u0131q insan \u015f\u0259hid olmu\u015f, minl\u0259rl\u0259 insan yaralanm\u0131\u015f, \u0259hali do\u011fma yurd-yuvas\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131n 59 rayonunun 875 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 m\u0259skunla\u015fma\u011fa m\u0259cbur olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u0130\u015f\u011fal d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259fi Cenevr\u0259 Konvensiyalar\u0131 il\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u00f6hd\u0259likl\u0259ri kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozaraq, A\u011fdam rayonunda co\u011frafi adlar\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si, m\u00fclkiyy\u0259tin talan edilm\u0259si v\u0259 \u0259razil\u0259rin yand\u0131r\u0131lmas\u0131 kimi qeyri-qanuni \u0259m\u0259ll\u0259r t\u00f6r\u0259tmi\u015fdir. Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tin \u0259sl m\u0259qs\u0259dinin \u0259razi i\u015f\u011fal\u0131 oldu\u011funu a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirir.<\/p>\n<p>BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 1993-c\u00fc il 29 iyul tarixli 853 sayl\u0131 q\u0259tnam\u0259sind\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin A\u011fdam rayonu v\u0259 dig\u0259r i\u015f\u011fal edilmi\u015f Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259n d\u0259rhal, tam v\u0259 qeyd-\u015f\u0259rtsiz \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmi\u015fdir. AT\u018fT-in Minsk qrupunun 9 \u00f6lk\u0259si d\u0259 bu h\u00fccumu q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 pisl\u0259mi\u015f v\u0259 i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259n qo\u015funlar\u0131n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f etmi\u015fdir. Lakin Erm\u0259nistan beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259tin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 m\u0259h\u0259l qoymam\u0131\u015f v\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259tini davam etdirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>27 illik i\u015f\u011fal d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 rayonun k\u0259ndl\u0259ri erm\u0259ni vandalizmin\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, tarixi, dini v\u0259 m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259r da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, t\u0259hqir edilmi\u015f v\u0259 qar\u0259t olunmu\u015fdur. Bu v\u0259h\u015filikl\u0259rin miqyas\u0131 o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck olmu\u015fdur ki, A\u011fdam &#8220;Qafqaz\u0131n Xirosimas\u0131&#8221; adland\u0131r\u0131lma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>2020-ci il V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 qazan\u0131lan Z\u0259f\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli b\u0259yanata \u0259sas\u0259n, 2020-ci il noyabr\u0131n 20-d\u0259 A\u011fdam rayonu Az\u0259rbaycan\u0131n n\u0259zar\u0259tin\u0259 qaytar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n &#8220;A\u011fdam\u0131n azad olunmas\u0131na g\u00f6r\u0259&#8221; medal\u0131 t\u0259sis edilmi\u015f v\u0259 5790 h\u0259rbi qulluq\u00e7u bu medalla t\u0259ltif olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 rayonun k\u0259ndl\u0259rind\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 b\u0259rpa-quruculuq i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131r. 2021-ci il 28 may tarixind\u0259 t\u0259qdim olunan Ba\u015f Plana \u0259sas\u0259n, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 5 m\u0259h\u0259ll\u0259nin sal\u0131nmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Art\u0131q 2-ci m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259 66 binan\u0131n tikintisi ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 2024-c\u00fc ilin pay\u0131z\u0131nda ilk k\u00f6\u00e7\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. K\u0259ng\u0259rli, X\u0131d\u0131rl\u0131 v\u0259 Sar\u0131cal\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 b\u0259rpa-quruculuq i\u015fl\u0259ri davam edir, dig\u0259r k\u0259ndl\u0259r \u00fczr\u0259 layih\u0259l\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130\u015f\u011faldan azad edildikd\u0259n sonra Prezident \u0130lham \u018fliyev d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 A\u011fdama s\u0259f\u0259r etmi\u015f, m\u00fcxt\u0259lif infrastruktur layih\u0259l\u0259rinin t\u0259m\u0259lqoyma m\u0259rasiml\u0259rind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f olmu\u015fdur. Bu s\u0259f\u0259rl\u0259r zaman\u0131 B\u0259rd\u0259-A\u011fdam avtomobil yolu, A\u011fdam S\u0259naye Park\u0131, m\u0259kt\u0259b binalar\u0131, ya\u015fay\u0131\u015f kompleksl\u0259ri, mehmanxanalar, x\u0259st\u0259xana v\u0259 dig\u0259r sosial obyektl\u0259rin t\u0259m\u0259li qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri \u00f6z q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngin tarixind\u0259n erm\u0259ni vandalizminin qurban\u0131na \u00e7evrils\u0259 d\u0259, bu g\u00fcn yenid\u0259n dir\u00e7\u0259lir v\u0259 m\u00fcasir \u015f\u0259h\u0259rsalma standartlar\u0131na uy\u011fun olaraq b\u0259rpa edilir. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 A\u011fdam \u00f6z \u0259vv\u0259lki \u015f\u00f6hr\u0259tini b\u0259rpa ed\u0259c\u0259k v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n \u0259n abad \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>El\u00e7in Seyfullayev<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Suraxan\u0131 R\u0130HB-n\u0131n B\u00fclb\u00fcl\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259 inzibati \u0259razi dair\u0259si \u00fczr\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259si<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qaraba\u011f\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n, Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri olan A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri z\u0259ngin tarixi-m\u0259d\u0259ni irs\u0259 malik bir diyard\u0131r. &#8220;A\u011fdam&#8221;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":37697,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-37696","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37696","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37696"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37696\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37698,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37696\/revisions\/37698"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/37697"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37696"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37696"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37696"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}