{"id":37242,"date":"2024-10-02T14:21:25","date_gmt":"2024-10-02T10:21:25","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=37242"},"modified":"2024-10-02T14:21:25","modified_gmt":"2024-10-02T10:21:25","slug":"q%c9%99lbl%c9%99ri-f%c9%99th-ed%c9%99n-r%c9%99hb%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=37242","title":{"rendered":"Q\u0259lbl\u0259ri f\u0259th ed\u0259n r\u0259hb\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev el\u0259 bir dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tdir ki, n\u0259inki Az\u0259rbaycan, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n siyasi s\u0259hn\u0259sind\u0259 \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc demi\u015f, \u00f6z imzas\u0131n\u0131 atm\u0131\u015fd\u0131r. 1993-c\u00fc il oktyabr ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 xalq\u0131n t\u0259kidi il\u0259 1993-c\u00fc ilin yay\u0131nda respublikada d\u0259rin b\u00f6hran v\u0259 hakimiyy\u0259t bo\u015flu\u011funu aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn paytaxt Bak\u0131ya \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015f, Heyd\u0259r \u018fliyev q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaraq prezident se\u00e7ilir v\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 respublikam\u0131za r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. M\u0259hz bu tarix \u2013 1993-c\u00fc il oktyabr\u0131n 3-\u00fc Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n taleyind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si, xalq\u0131n xaosdan, z\u00fcl\u00fcmd\u0259n-zill\u0259td\u0259n xilas g\u00fcn\u00fc oldu. Uzun zaman k\u0259siyind\u0259 mifoloji d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259miz\u0259, ruhumuza i\u015fl\u0259y\u0259n xeyrin \u015f\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259ki q\u0259l\u0259b\u0259si, zill\u0259td\u0259n rifaha qovu\u015fmaq, z\u00fclm\u0259td\u0259n i\u015f\u0131\u011fa \u00e7\u0131xmaq\u00a0 kimi tarixi missiyalar\u0131n yenid\u0259n c\u00fcc\u0259rib boy atd\u0131\u011f\u0131 \u00a0g\u00fcn idi h\u0259min\u00a0 g\u00fcn. K\u0259lb\u0259c\u0259rin i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra \u00f6lk\u0259mizi daxild\u0259n par\u00e7alamaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 Sur\u0259t H\u00fcseynovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 G\u0259nc\u0259 qiyam\u0131, \u018flikram H\u00fcmb\u0259tovun ba\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259nin c\u0259nub b\u0259lg\u0259sind\u0259ki qiyam, \u015fimal b\u00f6lg\u0259sind\u0259 separat\u00e7\u0131 meyll\u0259r\u0259 maraql\u0131 olan q\u00fcvv\u0259l\u0259rin f\u0259alla\u015fmas\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259si yaratd\u0131, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimiz ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131. Bel\u0259 bir zamanda siyas\u0259t meydan\u0131nda bir fateh,\u00a0 bir xilaskar kimi q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alan dahi r\u0259hb\u0259r son n\u0259f\u0259sin\u0259 kimi b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131, q\u00fcvv\u0259si il\u0259 xalq\u0131n bu \u00e7\u0259tinlikd\u0259n azad olmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>XX \u0259srin b\u00f6y\u00fck simalar\u0131ndan biri olan Heyd\u0259r \u018fliyev siyasi sabitlik yaratd\u0131qdan sonra \u00f6lk\u0259nin iqtisadi v\u0259 sosial rifaha \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00f6kl\u00fc islahatlat\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin, m\u00fch\u00fcm d\u00f6vl\u0259t t\u0259sisatlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini d\u0259rk edir, bu sah\u0259l\u0259rd\u0259 ciddi add\u0131mlar at\u0131rd\u0131. 1994-c\u00fc ild\u0259 Birinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sini dayand\u0131ran at\u0259\u015fk\u0259s sazi\u015fi olan Bi\u015fkek protokolu imzaland\u0131. C\u0259hb\u0259d\u0259 yaranan m\u00fcv\u0259qq\u0259ti sabitlikd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Heyd\u0259r \u018fliyev iqtisadi islahatlar\u0131n\u0131n birinci m\u0259rh\u0259l\u0259si ba\u015flad\u0131. 1993-1997- ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n iqtisadi islahatlar\u0131n birinci m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 \u201c\u018fhalinin sosial m\u00fcdafi\u0259si haqq\u0131nda\u201d qanun (1994) q\u0259bul edildi, Sosial M\u00fcdafi\u0259 Fondu yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>1994-c\u00fc ild\u0259 manat \u00f6lk\u0259d\u0259 yegan\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015f vasit\u0259si elan olundu, inflyasiyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>1994-c\u00fc ild\u0259 s\u0259rb\u0259st\u00a0 xarici ticar\u0259t haqq\u0131nda f\u0259rman imzaland\u0131.<\/p>\n<p>1996-c\u0131 ilin iyulunda \u201c Torpaq islahat\u0131 haqq\u0131nda\u201d qanun q\u0259bul edildi.<\/p>\n<p>Dahi r\u0259hb\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcn neft strategiyas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi ki, onun da \u0259sas ideyas\u0131, m\u0259ram\u0131 \u00f6lk\u0259mizin z\u0259ngin neft-qaz ehtiyyatlar\u0131n\u0131 \u0259n m\u00fcasir \u00fcsullarla hasil ed\u0259r\u0259k xarici bazarda sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131xartmaq, \u0259ld\u0259 olunan g\u0259lird\u0259n iqtisadiyyatin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rini inki\u015faf etdirm\u0259k, \u00f6lk\u0259 \u0259halisinin maddi rifah\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259ltm\u0259k idi. Bel\u0259likl\u0259, 1994-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti il\u0259 xarici neft \u015firk\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycana aid hiss\u0259sind\u0259 neft hasilat\u0131 haqq\u0131nda \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d imzaland\u0131. X\u0259z\u0259rin Az\u0259rbaycan sektorunda yerl\u0259\u015f\u0259n \u00fc\u00e7 iri neft yata\u011f\u0131n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n s\u0259kkiz b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tinin 13 m\u0259h\u015fur neft \u015firk\u0259ti il\u0259 birg\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. 1997- ci ild\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d \u0259sas\u0131nda neftinn ilkin hasilat\u0131na ba\u015fland\u0131. Bel\u0259likl\u0259, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131 b\u00f6hrandan \u00e7\u0131xaraq sabit inki\u015faf x\u0259tti tutaraq bazar iqtisadiyyatina v\u0259 d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na inteqrasiya olunma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>1998-ci ild\u0259 tikintisin\u0259 ba\u015flan\u0131b 1999-cu\u00a0 ild\u0259 istifad\u0259y\u0259 veril\u0259n Bak\u0131-Supsa \u201c Q\u0259rbi neft k\u0259m\u0259ri\u201dnin \u00a0tikintisi, eyni zamanda 1999-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft Fondunun t\u0259sis olunmas\u0131, 1999-cu il noyabr\u0131n 18-d\u0259 \u0130stanbulda X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lacaq xam neftin Bak\u0131-Tibilisi-Ceyhan \u0259sas ixrac boru k\u0259m\u0259ri vasit\u0259si il\u0259 n\u0259ql edilm\u0259si haqq\u0131nda sazi\u015fin imzalanmas\u0131, 2001-ci ild\u0259 \u00f6lk\u0259 qaz\u0131n\u0131n Bak\u0131-Tibilisi- \u018frzurum qaz k\u0259m\u0259ri il\u0259 d\u00fcnya bazar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan aras\u0131nda imzalanan sazi\u015fi, 1998-ci ild\u0259 sentyabrda Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n \u201cB\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k Yolu\u201d konfras\u0131n\u0131 v\u0259 onlarla m\u00fcxt\u0259lif g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259ri misal \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin xarici siyas\u0259t siyas\u0259tinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyimizin qorunub saxlanmas\u0131, beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 tan\u0131nmas\u0131, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 demokratik m\u00fchitd\u0259, azad bazar iqtisadiyyat\u0131 \u015f\u0259ra\u0131tind\u0259 yax\u015f\u0131 ya\u015fayaraq, sab\u0131t v\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli beyn\u0259lxalq \u015f\u0259raitin t\u0259min olunmas\u0131 idi. \u018fn vacib m\u0259s\u0259l\u0259 is\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin milli maraqlara uy\u011fun h\u0259ll olunmas\u0131 idi. Qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259-Rusiya, T\u00fcrkiy\u0259, \u0130ran, G\u00fcrc\u00fcstan, Qazax\u0131stan, T\u00fcrkm\u0259nistanla beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na uy\u011fun m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurulmu\u015f, tarazla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f xarici siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 nail olunmu\u015fdur. 1991-2003-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Almaniya, B\u00f6y\u00fck Britaniya, \u0130taliya, \u0130spaniya v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li \u0259laq\u0259l\u0259r quruldu ki, bu \u0259laq\u0259l\u0259r d\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 d\u0259vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyimizin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi.<\/p>\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259rin xarici siyas\u0259t kursunun m\u00fch\u00fcm prioritetl\u0259rind\u0259n biri Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131 \u0259sas\u0131nda, y\u0259ni, \u00f6lk\u0259mizin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259ll edilm\u0259si t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. M\u0259hz \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u0259rgin \u0259m\u0259yi v\u0259 ard\u0131c\u0131l s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu problemin h\u0259llin\u0259 y\u00f6n\u0259lik m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc, sistemli v\u0259 davaml\u0131 add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259ti d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Ulu \u00f6nd\u0259r deyirdi: \u201cAz\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259t kimi \u00f6z taleyinin sahibi, \u00f6z torpaqlar\u0131n\u0131n sahibi, \u00f6z h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n sahibi olacaq v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k firavan h\u0259yat\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc quracaqd\u0131r\u201d. Eyni zamanda qeyd edirdi: \u201cH\u0259r birimizin m\u00fcq\u0259dd\u0259s borcu m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin q\u0259drini bilm\u0259k v\u0259 onu qorumaq, inki\u015faf etdirm\u0259k, d\u00fcnyan\u0131n inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259ri s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131rmaqdan ibar\u0259tdir\u201d.<\/p>\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131ndak\u0131 bu n\u0259sih\u0259tamiz fikirl\u0259r sonrak\u0131 n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6rn\u0259k oldu. Yeti\u015fm\u0259kd\u0259 olan g\u0259nc n\u0259sill\u0259r dahi r\u0259hb\u0259rin g\u00f6st\u0259rdiyi yolla v\u0259t\u0259n\u0259 sevgi, d\u00f6vl\u0259t\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t, milli d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\u0259, insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131na ehtiram ruhunda t\u0259rbiy\u0259 olunur. H\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda ik\u0259n, onlarla m\u00fckafatlara \u2013 \u201cAtat\u00fcrk s\u00fclh m\u00fckafat\u0131\u201dna, Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetinin f\u0259xri ad\u0131na, \u201cM\u00fcq\u0259dd\u0259s Apostol Andrey Pervoza Ordeni\u201dn\u0259 v\u0259 s. adlara, m\u00fckafatlara layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n bu dahi r\u0259hb\u0259r daima q\u0259lbl\u0259rd\u0259 ya\u015fayacaq, n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, Az\u0259rbaycan var, n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, Az\u0259rbaycan g\u0259ncliyi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi var, daima yadda\u015flarda, q\u0259lbl\u0259rd\u0259 ya\u015fayacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Dilar\u0259 Seyidova<\/strong><\/p>\n<p><strong>Suraxan\u0131 rayonu, 97 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin u\u015faqlarla sinifd\u0259nxaric v\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259nk\u0259nar i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev el\u0259 bir dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tdir ki, n\u0259inki Az\u0259rbaycan, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n siyasi s\u0259hn\u0259sind\u0259 \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":37243,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-37242","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37242","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37242"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37242\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37244,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37242\/revisions\/37244"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/37243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37242"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37242"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37242"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}