{"id":37005,"date":"2024-09-03T10:01:25","date_gmt":"2024-09-03T06:01:25","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=37005"},"modified":"2024-09-03T10:01:26","modified_gmt":"2024-09-03T06:01:26","slug":"tarixin-gedisini-d%c9%99yis%c9%99n-s%c9%99xsiyy%c9%99t-heyd%c9%99r-eliyev","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=37005","title":{"rendered":"Tarixin gedi\u015fini d\u0259yi\u015f\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259t: Heyd\u0259r \u018fliyev"},"content":{"rendered":"\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn hakim ideologiyas\u0131 v\u0259 kommunizmin t\u0259bli\u011f etdiyi f\u0259ls\u0259f\u0259 f\u0259rdl\u0259rin \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin \u0259ksin\u0259 deyil, tarix t\u0259r\u0259find\u0259n formala\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259dirdi. Lakin Heyd\u0259r \u018fliyev kimi g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r bir xalq\u0131n taleyind\u0259 h\u0259lledici rol oynaya, ictimai hadis\u0259l\u0259rin gedi\u015fat\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259rl\u0259r. M\u00fcasir Az\u0259rbaycan tarixinin ke\u015fm\u0259ke\u015fli d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 \u018fliyevin m\u00f6vcudlu\u011funun m\u00fcsb\u0259t t\u0259siri h\u0259m a\u00e7\u0131q, h\u0259m d\u0259 dan\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra xalq\u0131m\u0131z MDB m\u0259kan\u0131nda dig\u0259rl\u0259ri kimi \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 azad \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259yin etm\u0259k, milli d\u00f6vl\u0259t qurmaq imkan\u0131 qazand\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin b\u0259rpas\u0131, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f tarixi m\u00fcst\u0259qillik, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin imperialist siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fczl\u0259\u015fdikl\u0259ri t\u0259qibl\u0259r\u0259 v\u0259 k\u00fctl\u0259vi c\u0259za t\u0259dbirl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, m\u00fcasir milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259katlar\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm rolu oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u0259\u015fhur dediyi kimi, \u201cM\u00fcst\u0259qilliy\u0259 nail olmaq \u00e7\u0259tindir, lakin onu qoruyub saxlamaq, \u0259b\u0259diliyini v\u0259 \u0259b\u0259diliyini t\u0259min etm\u0259k ondan da \u00e7\u0259tindir\u201d. 1991-ci il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 tarixi d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyimizi b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra t\u0259cr\u00fcb\u0259siz \u015f\u0259xsl\u0259rin y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259yin edilm\u0259si 1969-cu ild\u0259n 1982-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ictimai-siyasi h\u0259yatda \u0259ld\u0259 edilmi\u015f nailiyy\u0259tl\u0259rin m\u0259hv edilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. bu qazanclar, z\u0259if q\u0259rarlar v\u0259 idar\u0259\u00e7ilikd\u0259ki s\u0259ri\u015ft\u0259sizlik xaosa \u00e7evrilmi\u015f v\u0259 \u00f6lk\u0259ni v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si h\u0259ddin\u0259 \u00e7atd\u0131ran v\u0259ziyy\u0259t\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcq\u0259dd\u0259s \u0259razil\u0259rimizi qorumaq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 Bak\u0131da hakimiyy\u0259t u\u011frunda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259nin k\u00f6lg\u0259sind\u0259 qald\u0131. H\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r m\u00fcnaqi\u015f\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n paytaxta do\u011fru \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b, n\u0259tic\u0259d\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z d\u00fc\u015fm\u0259n tapda\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb, bir milyondan art\u0131q soyda\u015f\u0131m\u0131z \u00f6z do\u011fma yurd-yuvas\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015f\u00fcb, m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn v\u0259 qa\u00e7q\u0131n v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. 1993-c\u00fc ilin iyun ay\u0131na q\u0259d\u0259r \u00f6lk\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259k v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini h\u0259mi\u015f\u0259lik itirm\u0259k riski il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015f v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si astanas\u0131nda idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r, anarxiya v\u0259 \u015f\u0259xsi ambisiyalar\u0131n kollektiv maraqdan \u00fcst\u00fcn tutulmas\u0131 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu s\u0259yl\u0259rini ciddi \u015f\u0259kild\u0259 sars\u0131td\u0131. R\u0259qibl\u0259rimiz xaotik v\u0259ziyy\u0259ti m\u00fc\u015fahid\u0259 ed\u0259r\u0259k, bundan m\u0259har\u0259tl\u0259 sui-istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k b\u00f6hran\u0131 daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k m\u00fcst\u0259qilliyimizi t\u0259hl\u00fck\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda qoydular.<\/p>\n\n\n\n<p>Milli f\u0259lak\u0259tl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalan xalq v\u0259 c\u0259miyy\u0259t ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc ki, v\u0259t\u0259ni yaln\u0131z Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00fchas\u0131 z\u0259ngin idar\u0259\u00e7ilik t\u0259cr\u00fcb\u0259si, d\u0259rin z\u0259kas\u0131, d\u00f6nm\u0259z irad\u0259si, xalq\u0131n m\u0259nafeyin\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 qoruya bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 a\u011f\u0131r \u015f\u0259raitd\u0259 xalq son \u00fcmid yeri kimi dahi o\u011flu Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 \u00fcz tutdu. \u0130ctimaiyy\u0259tin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131na v\u0259 o vaxtk\u0131 h\u00f6kum\u0259tin d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259rin\u0259 qulaq asan \u018fliyev 1993-c\u00fc il iyunun 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan Ali Sovetinin s\u0259dri se\u00e7ildi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 sabitlik b\u0259rq\u0259rar oldu, on d\u00f6rd ild\u0259n art\u0131q davam ed\u0259n at\u0259\u015fk\u0259s \u0259ld\u0259 olundu, \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d imzaland\u0131, Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259rinin tikintisin\u0259 ba\u015fland\u0131. hans\u0131 indi f\u0259aliyy\u0259td\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra uzun ill\u0259r davam ed\u0259n xaos, i\u011fti\u015fa\u015flar, siyasi qeyri-sabitlik, etnik separatizm, silahl\u0131 cinay\u0259tkar qruplar\u0131n zorak\u0131l\u0131q h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri dayand\u0131r\u0131ld\u0131. Bu ulu \u00f6nd\u0259rin siyasi m\u00fcdrikliyi v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nliyi say\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyimiz, milli azadl\u0131\u011f\u0131m\u0131z qorunub saxland\u0131 v\u0259 daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<p>Xalq\u0131n birliyin\u0259 v\u0259 d\u0259st\u0259yin\u0259 arxalanan Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z konstitusion s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n t\u0259kc\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fi c\u0259hdl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, h\u0259m d\u0259 hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn silahl\u0131 c\u0259hdl\u0259r\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 son qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdi. Daha sonra 1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si yolu il\u0259 \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi komissiya t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f Konstitusiya layih\u0259sinin q\u0259bulu respublikam\u0131z\u0131n m\u00fcst\u0259qillik yolunda \u0259n parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi dayan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin ilk Konstitusiyas\u0131n\u0131n preambulas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini, suverenliyini v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc qorumaq \u00f6hd\u0259liyi vur\u011fulan\u0131r, eyni zamanda xalq\u0131n irad\u0259sinin ifad\u0259si kimi qanunun aliliyini qoruyan h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t qurulur.<\/p>\n\n\n\n<p>Konstitusiyan\u0131n t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, onun k\u00f6k\u00fcnd\u0259 h\u00fcquqi demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu, c\u0259miyy\u0259td\u0259 qanunun aliliyin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n prinsipl\u0259r dayan\u0131r. Madd\u0259l\u0259rinin \u00fc\u00e7d\u0259 biri insan v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131na h\u0259sr olunub, 12-ci madd\u0259d\u0259 is\u0259 bu h\u00fcquqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259si d\u00f6vl\u0259tin \u0259sas m\u0259qs\u0259di elan edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259td\u0259 h\u0259m h\u00f6kum\u0259t, h\u0259m d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar b\u0259rab\u0259rlik \u0259sas\u0131nda, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u0259suliyy\u0259tl\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Heyd\u0259r \u018fliyevin dediyi kimi, \u201cH\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259td\u0259 mill\u0259t \u0259ksin\u0259 yox, hakimiyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6vcud olmal\u0131d\u0131r\u201d. \u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 ictimai-siyasi v\u0259 sosial h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 k\u00f6kl\u00fc islahatlara ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bu islahatlar haz\u0131rk\u0131 Prezident t\u0259r\u0259find\u0259n u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrd\u0259 v\u0259zif\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq he\u00e7 bir m\u0259murun, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u0259rk\u0259zi komit\u0259 katibl\u0259rinin, raykom katibl\u0259rinin qanunsuz h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 d\u00f6zm\u0259mi\u015fdir. O, qanun pozuntular\u0131na v\u0259 v\u0259zif\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n sui-istifad\u0259 hallar\u0131na qar\u015f\u0131 bar\u0131\u015fmaz m\u00f6vqe n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k, tabeliyind\u0259 olan b\u00fct\u00fcn v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n ard\u0131c\u0131l olaraq eyni prinsipial yana\u015fman\u0131 t\u0259l\u0259b edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00f6vcud olan qaydalara g\u00f6r\u0259, rayon h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rini respublika partiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri \u015f\u0259xs\u0259n t\u0259yin ed\u0259c\u0259k, sonradan M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin katibliyind\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131lacaqd\u0131. 1980-ci ilin noyabr\u0131nda indiki Q\u0259b\u0259l\u0259 rayonuna prokuror t\u0259yin olunana q\u0259d\u0259r m\u0259nim bir ne\u00e7\u0259 h\u0259mkar\u0131mla birlikd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k imkan\u0131m oldu. \u0130yirmi d\u0259qiq\u0259y\u0259 yax\u0131n davam ed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda bizi s\u0259mimi qar\u015f\u0131lad\u0131 v\u0259 d\u0259y\u0259rli m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259rini verdi. Onun s\u00f6zl\u0259ri bu g\u00fcn\u0259 kimi \u00fcr\u0259yimd\u0259 s\u0259sl\u0259nir v\u0259 onlar\u0131 oxucularla b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m: &#8220;Siz rayon partiya komit\u0259l\u0259rinin birinci katibl\u0259rinin k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259risiniz. Birg\u0259 nizam-intizam yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. Lakin bu, o dem\u0259k deyil ki, siz bu i\u015f\u0259 g\u00f6z yummal\u0131s\u0131n\u0131z. onlar\u0131n qeyri-qanuni h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 m\u00fcbahis\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131n v\u0259 \u0259g\u0259r bu u\u011fursuz olarsa, M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t edin.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun r\u0259hb\u0259rliyind\u0259n ruhlanaraq, t\u0259yinat\u0131 ald\u0131qdan sonra inamla xidm\u0259tim\u0259 qay\u0131td\u0131m. H\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u00fcrurverici g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, qeyd etm\u0259liy\u0259m ki, xidm\u0259tim boyu a\u011fsaqqal d\u00f6vl\u0259t xadiminin t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l etmi\u015f\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevl\u0259 bir d\u0259f\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 nail olmu\u015fam. H\u0259l\u0259 1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131z Sovet \u0130ttifaq\u0131nda az inki\u015faf etmi\u015f respublikalar s\u0131ras\u0131nda idi. T\u0259s\u0259rr\u00fcfat planlar\u0131 \u00e7ox vaxt yerin\u0259 yetirilmir, asayi\u015fin pozulmas\u0131 adi hal al\u0131rd\u0131, laqeydlik ictimai h\u0259yata n\u00fcfuz edirdi \u2014 mahiyy\u0259t etibaril\u0259, ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 geril\u0259m\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Baxmayaraq ki, Bak\u0131 nefti h\u0259r iki D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 d\u00fcnya miqyas\u0131nda diqq\u0259ti c\u0259lb ets\u0259 d\u0259, 1960-c\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r respublikam\u0131z v\u0259 onun \u0259halisi Sovet \u0130ttifaq\u0131nda b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 tan\u0131nm\u0131rd\u0131. Lakin 1969-cu il iyulun 14-d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev respublika partiya t\u0259\u015fkilat\u0131na r\u0259hb\u0259r t\u0259yin edildikd\u0259n sonra v\u0259ziyy\u0259t k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fdi. 1970-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 iqtisadiyyat, o c\u00fcml\u0259d\u0259n s\u0259naye v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, Heyd\u0259r \u018fliyevin f\u0259dakar s\u0259yl\u0259ri v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li r\u0259hb\u0259rliyi b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n s\u0259naye, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, t\u0259hsil, inc\u0259s\u0259n\u0259t, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 sosial h\u0259yatda misilsiz nailiyy\u0259tl\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc, SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 kommunist rejiminin qoydu\u011fu m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sin\u0259 g\u0259r\u0259r\u0259k, respublikam\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131 namin\u0259 t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131 davam etdirmi\u015fdir. v\u0259 Moskvan\u0131n t\u0259zyiql\u0259ri, xalq\u0131m\u0131z\u0131n daha da ir\u0259lil\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn can at\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn Bak\u0131n\u0131 b\u0259z\u0259y\u0259n \u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bina v\u0259 tikilil\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 tikilmi\u015fdir. G\u00f6rk\u0259mli layih\u0259l\u0259r\u0259 D\u00f6vl\u0259t Saray\u0131 (indiki Heyd\u0259r \u018fliyev Saray\u0131), G\u00fcl\u00fcstan Saray\u0131, Bak\u0131 Metropoliteninin \u0259ks\u0259r stansiyalar\u0131, Bak\u0131 Hava Terminal\u0131 v\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f bir \u00e7ox dig\u0259r m\u00fch\u00fcm tikintil\u0259r daxildir. Lakin 1982-ci ilin noyabr\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyev Siyasi B\u00fcroya t\u0259yin olunduqdan v\u0259 Moskvaya k\u00f6\u00e7d\u00fckd\u0259n sonra respublikada \u0259ld\u0259 olunan nailiyy\u0259tl\u0259r n\u0259inki diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qald\u0131, h\u0259tta s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin b\u00f6y\u00fck t\u0259cr\u00fcb\u0259sini, h\u00fcdudsuz enerjisini v\u0259 m\u00fch\u00fcm imkanlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq ke\u00e7mi\u015f Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n 17 nazirliyin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n n\u0259qliyyat nazirlikl\u0259rin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259k, habel\u0259 tikinti m\u00f6c\u00fcz\u0259si hesab edil\u0259n Baykal-Amur magistral x\u0259ttinin tikintisin\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259k ona tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131. m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 icra etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Yadda qalan bir fakt\u0131 oxucularla b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. 1982-ci ilin fevral\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyev Moskvada olark\u0259n SSR\u0130 Memarlar \u0130ttifaq\u0131nda yarad\u0131c\u0131 ziyal\u0131larla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc. Onun d\u0259rin, ayd\u0131n v\u0259 l\u0259hc\u0259siz nitqi i\u015ftirak\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t ald\u0131, \u0259h\u0259miyy\u0259tli mara\u011fa s\u0259b\u0259b oldu v\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131nda \u0259sasl\u0131 ictimai rezonansa s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 boyu demokratik prinsipl\u0259r\u0259 sadiq qalm\u0131\u015fd\u0131r. 1998-ci ilin fevral\u0131nda o, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Milli M\u0259clisin\u0259 \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fcn\u00fcn c\u0259za sistemind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi ki, bu da cinay\u0259t qanunvericiliyind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin edilm\u0259sin\u0259 v\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq \u00f6l\u00fcm c\u0259zas\u0131n\u0131n cinay\u0259t \u0259dliyy\u0259 sistemind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmummilli lider m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m vermi\u015f v\u0259 2001-ci il avqustun 13-d\u0259 radio v\u0259 televiziyada verdiyi b\u0259yanatda bel\u0259 demi\u015fdir: \u201cH\u0259r bir xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, milli-m\u0259n\u0259vi, dini d\u0259y\u0259rl\u0259ri vard\u0131r. Biz dini d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz v\u0259 ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimizl\u0259 yana\u015f\u0131, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizl\u0259 d\u0259 f\u0259xr edirik\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>1978-ci il aprelin 21-d\u0259 Az\u0259rbaycanda sonuncu sovet Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul edil\u0259nd\u0259 Moskvan\u0131n t\u0259zyiql\u0259rin\u0259 v\u0259 qada\u011falar\u0131na baxmayaraq, o vaxtk\u0131 lider Heyd\u0259r \u018fliyevin prinsipial m\u00f6vqeyi Konstitusiyaya 73-c\u00fc madd\u0259nin daxil edilm\u0259si, Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili elan edilm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. dil &#8211; o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259sar\u0259tli v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli bir h\u0259r\u0259k\u0259t.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, 1992-ci il dekabr\u0131n 22-d\u0259 Az\u0259rbaycan Milli M\u0259clisind\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili m\u0259s\u0259l\u0259si m\u00fczakir\u0259 olundu v\u0259 bu, d\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259yinat\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sini t\u0259klif ed\u0259n konstitusiyaya zidd qanunun q\u0259buluna s\u0259b\u0259b oldu. Bu \u0259dal\u0259tsizlik 1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si zaman\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n ilk Konstitusiyas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin qanunvericilik yolu il\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili kimi t\u0259sdiq edilm\u0259si zaman\u0131 aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1991-ci il dekabr\u0131n 25-d\u0259 Az\u0259rbaycan Ali Sovetinin Milli \u015euras\u0131 \u201cLat\u0131n \u0259sasl\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 haqq\u0131nda\u201d qanun q\u0259bul edib. Lakin icra mexanizmi olmad\u0131\u011f\u0131ndan qanun on il\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 icra olunmam\u0131\u015f qalm\u0131\u015fd\u0131r. Yaln\u0131z 2001-ci il iyunun 18-d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d f\u0259rman\u0131ndan sonra avqustun 1-d\u0259n b\u00fct\u00fcn nazirlik v\u0259 t\u0259\u015fkilatlarda inzibati s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fm\u0259 lat\u0131n qrafikal\u0131 \u0259lifba il\u0259 apar\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131. , 2001.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun prezidenti, YUNESKO-nun v\u0259 \u0130SESKO-nun xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi, Milli M\u0259clisin deputat\u0131 Mehriban xan\u0131m \u018fliyeva m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\u0259 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdirir. Onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri z\u0259ngin m\u0259d\u0259ni irsimizin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi mu\u011fam s\u0259n\u0259tinin qorunub saxlanmas\u0131na v\u0259 inki\u015faf\u0131na, y\u00fczl\u0259rl\u0259 m\u0259kt\u0259b v\u0259 u\u015faq inki\u015faf\u0131 obyektl\u0259rinin tikintisi v\u0259 t\u0259mirin\u0259, Heyd\u0259r irsind\u0259n qaynaqlanan xeyriyy\u0259 t\u0259dbirl\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. \u018fliyevin m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev deyirdi: \u201c\u0130nan\u0131ram ki, m\u0259nim h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilm\u0259diyim h\u0259yati m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r, planlar, i\u015fl\u0259r \u0130lham \u018fliyev vasit\u0259sil\u0259 Sizin d\u0259st\u0259yiniz v\u0259 k\u00f6m\u0259yinizl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7\u0259c\u0259k. \u00d6z\u00fcm\u0259 g\u00fcv\u0259ndiyim q\u0259d\u0259r ona da g\u00fcv\u0259nir\u0259m v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 \u00fcmid edir\u0259m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131nda hans\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259r qal\u0131b? Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda v\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 s\u00f6yl\u0259diyi fikirl\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu yolunda respublikam\u0131z\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda duran t\u0259xmini v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar daxildir: m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn t\u0259min edilm\u0259si; davam ed\u0259n h\u00fcquqi islahatlar\u0131n u\u011furla ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131; xarici investorlar\u0131n f\u0259al i\u015ftirak\u0131na \u015f\u0259rait yaratmaqla milli iqtisadiyyat\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131na nail olmaq; demokratiyan\u0131n davaml\u0131 t\u0259r\u0259qqisini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn insan v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259sinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 d\u00fcnya birliyi il\u0259 inteqrasiyam\u0131z\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si; azad bazar iqtisadiyyat\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 \u0259halinin m\u0259\u015f\u011fulluq imkanlar\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si, son n\u0259tic\u0259d\u0259 u\u011furlu iqtisadi islahatlar vasit\u0259sil\u0259 insanlar\u0131n maddi rifah\u0131n\u0131n v\u0259 sosial t\u0259minat\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonda Prezident \u0130lham \u018fliyev\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sind\u0259, m\u00fcst\u0259qil xarici siyas\u0259t kursunun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259, \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcm\u00fcz\u00fcn b\u0259rpas\u0131nda, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda, \u0259halinin sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda, qar\u015f\u0131da duran v\u0259zif\u0259l\u0259rin u\u011furla ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131nda s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259t v\u0259 u\u011furlar arzulay\u0131r\u0131q. iqtisadi v\u0259 h\u00fcquqi islahatlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>V\u0259fa Ba\u011f\u0131rova<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Suraxan\u0131 rayonu, 172 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin direktoru<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn hakim ideologiyas\u0131 v\u0259 kommunizmin t\u0259bli\u011f etdiyi f\u0259ls\u0259f\u0259 f\u0259rdl\u0259rin \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin \u0259ksin\u0259 deyil, tarix t\u0259r\u0259find\u0259n formala\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259dirdi. Lakin<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":37006,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-37005","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37005","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37005"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37005\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37012,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37005\/revisions\/37012"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/37006"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}