{"id":31314,"date":"2023-08-06T13:43:31","date_gmt":"2023-08-06T09:43:31","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=31314"},"modified":"2023-08-06T13:43:31","modified_gmt":"2023-08-06T09:43:31","slug":"hansi-usaqlarin-allergik-x%c9%99st%c9%99likl%c9%99r%c9%99-tutulma-ehtimali-daha-coxdur-mut%c9%99x%c9%99ssis-r%c9%99yi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=31314","title":{"rendered":"Hans\u0131 u\u015faqlar\u0131n allergik x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 tutulma ehtimal\u0131 daha \u00e7oxdur? &#8211; M\u00fct\u0259x\u0259ssis R\u018fY\u0130"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnyada h\u0259r be\u015f adamdan birind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n allergik x\u0259st\u0259likl\u0259r onlar\u0131n h\u0259yat keyfiyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir edir. B\u0259zi a\u011f\u0131r hallarda allergiyan\u0131n anafilaksi kimi tan\u0131nan, h\u0259yati t\u0259hl\u00fck\u0259li reaksiyaya s\u0259b\u0259bolma ehtimal\u0131 da var. Bir \u00e7ox insanlar\u0131 yaz-yay aylar\u0131nda narahat ed\u0259n \u0259sas m\u0259qamlardan biri allergiyad\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cKaspi\u201d\u00a0q\u0259zetinin m\u00fcsahibi u\u015faq allerqoloq-immunoloqu, uzman R\u00f6yal\u0259 Babayevad\u0131r. O, allergiya, onu yaradan s\u0259b\u0259bl\u0259r v\u0259 m\u00fcalic\u0259 formalar\u0131 haqq\u0131nda b\u0259hs edib.<\/p>\n<p><strong>Allergiya v\u0259 yaranma s\u0259b\u0259bl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>R\u00f6yal\u0259 xan\u0131m deyir ki, d\u00fcnyada h\u0259r be\u015f adamdan birind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n allergik x\u0259st\u0259likl\u0259r onlar\u0131n h\u0259yat keyfiyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir edir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, qlobal \u0259h\u0259miyy\u0259t veril\u0259n x\u0259st\u0259lik qruplar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r:<\/p>\n<p>\u201c\u00d6lk\u0259mizd\u0259 \u00e7i\u00e7<\/p>\n<p><strong>\u0130lkin \u0259lam\u0259tl\u0259r hans\u0131lard\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cAllergiya ilkin olaraq u\u015faqlarda ekzema il\u0259 ba\u015flay\u0131r\u201d, &#8211; deyir h\u0259kim:<\/p>\n<p>\u201cBunu ana ba\u015flan\u011f\u0131cda u\u015fa\u011f\u0131n \u00fcz\u00fcnd\u0259 q\u0131zarma il\u0259 hiss edir. Daha sonra u\u015fa\u011f\u0131n qollar\u0131na, b\u0259d\u0259nin\u0259 do\u011fru yay\u0131la bil\u0259r. Bu d\u00f6n\u0259md\u0259 ilk \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259rimiz ana s\u00fcd\u00fcnd\u0259ki kobud proteinl\u0259r (in\u0259k s\u00fcd\u00fc protein allergiyas\u0131 v\u0259 yumurta) \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131r. U\u015faq b\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259 allergiya x\u0131r\u0131lt\u0131, x\u0131\u015f\u0131lt\u0131, \u00f6sk\u00fcr\u0259k simptomlar\u0131 il\u0259 ir\u0259lil\u0259yir. Bunlar sonradan bronxit v\u0259 allergik astmaya \u00e7evrilir. Astman\u0131n gec\u0259 boyu \u00f6sk\u00fcr\u0259k, n\u0259f\u0259s daralmas\u0131, tez yorulma kimi \u0259lam\u0259tl\u0259ri var. \u018fvv\u0259l bronxlar\u0131n tutulmas\u0131, sonradan is\u0259 \u00fcst t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollara ke\u00e7m\u0259si il\u0259 inki\u015faf edir v\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259 6-12 ya\u015flarda allergik rinit\u0259 \u00e7evrilir. Allergik rinitd\u0259, \u0259sas\u0259n, u\u015fa\u011f\u0131n burnunda ax\u0131nt\u0131, t\u0131xan\u0131ql\u0131q, asq\u0131rma olur. \u018fg\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n\u0131z uzun m\u00fcdd\u0259t asq\u0131r\u0131rsa, \u00fcz formas\u0131nda d\u0259yi\u015fiklik (y\u0259ni bir q\u0259d\u0259r uzan\u0131bsa) varsa, d\u0259risind\u0259 ekzema g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fczs\u0259 (quruluq), a\u011f\u0131zdan pis iy g\u0259lirs\u0259, g\u00f6z\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda t\u00fcnd r\u0259ng yaran\u0131bsa, bu, art\u0131q rinitin \u0259lam\u0259tl\u0259ridir\u201d.<\/p>\n<p><strong>Allergik olma \u015fans\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\u201cU\u015faqda allergik x\u0259st\u0259lik olma \u015fans\u0131 ana-atada allergik rinit varsa 50 faiz, valideynl\u0259rd\u0259n birind\u0259 varsa 25 faiz, genetik yoxdursa, 13 faiz civar\u0131nda ola bil\u0259r. Genetik faktordan ba\u015fqa, \u00e7evr\u0259 amill\u0259ri d\u0259 var. Buraya \u00e7irkli hava, anan\u0131n hamil\u0259yk\u0259n siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fcn\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131 v\u0259 ya d\u00fczg\u00fcn qidalanmama (fast-food, \u00e7ips, \u015fokolad v\u0259 s.) daxildir. B\u00fct\u00fcn bunlar bizim t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollar\u0131m\u0131zda sa\u011falmayan x\u0259sar\u0259tl\u0259r yarada bilir. N\u0259tic\u0259d\u0259, allergiyan\u0131n b\u00f6y\u00fcy\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r biziml\u0259 qalma ehtimal\u0131 var\u201d, &#8211; deyir R\u00f6yal\u0259 xan\u0131m.<\/p>\n<p><strong>M\u00f6vs\u00fcmi xarakter da\u015f\u0131yan allergiyalar<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259kim bildirir ki, u\u015faqlarda daha \u00e7ox s\u00fcd v\u0259 yumurta allergiyalar\u0131na rast g\u0259linir:<\/p>\n<p>\u201cBununla yana\u015f\u0131, m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r ya\u015fda u\u015faqlarda, \u0259sas\u0259n, allergik astma yaran\u0131r ki, onun da s\u0259b\u0259bi evd\u0259 olan tozlar, h\u0259m\u00e7inin a\u011faclar\u0131n, otlar\u0131n tozcuqlar\u0131d\u0131r. Amma bu, m\u00f6vs\u00fcmi xarakter da\u015f\u0131y\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, aprel-may aylar\u0131nda a\u011fac, may-avqust aylar\u0131nda \u00e7ay\u0131r, avqust-oktyabr aylar\u0131nda otlar\u0131n tozlanmas\u0131 ba\u015flay\u0131r ki, bu da allergiyaya s\u0259b\u0259b olur. Qida allergiyalar\u0131, \u0259sas\u0259n, 4-5, allergik astmalar is\u0259 13-14 ya\u015flar\u0131nda ke\u00e7ib gedir. Daha \u00e7ox rinit kimi burunda olan simptomlar qal\u0131r. Tozlu yerd\u0259 y\u00fcng\u00fcl asq\u0131rmalar, burunda qa\u015f\u0131nt\u0131lar, t\u0131xan\u0131ql\u0131q kimi \u0259lam\u0259tl\u0259r b\u00f6y\u00fck ya\u015flarda az da olsa, qala bilir\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u201cBunlar d\u0259yi\u015fm\u0259s\u0259, u\u015faq davaml\u0131 d\u0259rmandan as\u0131l\u0131 olacaq\u201d<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259kim allergiyan\u0131n ba\u015fqa s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n d\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131:<\/p>\n<p>\u201cEvd\u0259 &#8211;\u00a0m\u0259tb\u0259xd\u0259, hamamda, ayaqyolunda, x\u00fcsus\u0259n kafell\u0259rin aras\u0131na dolan kif-g\u00f6b\u0259l\u0259k d\u0259 allergiya yarada bilir. D\u0259rmanlara qar\u015f\u0131 da allergiya olur. Buna daha \u00e7ox b\u00f6y\u00fck ya\u015flarda rast g\u0259linir. B\u0259z\u0259n \u0259vv\u0259ld\u0259n allergiya verm\u0259y\u0259n d\u0259rman, sonradan allergiyaya s\u0259b\u0259b olur. M\u0259s\u0259l\u0259n, antibiotikl\u0259r yoxlan\u0131lmadan vurulmur. Yun t\u0259rkibli par\u00e7alardan tikil\u0259n geyiml\u0259rd\u0259n d\u0259 allergiya yarana bil\u0259r. Yun \u00f6z\u00fcn\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 toz y\u0131\u011f\u0131r. Bu c\u00fcr x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 biz pamb\u0131q par\u00e7adan geyiml\u0259r t\u00f6vsiy\u0259 edirik. Geyim d\u0259yi\u015f\u0259n kimi allergiya da ke\u00e7ib gedir. H\u0259m\u00e7inin, astma x\u0259st\u0259l\u0259ri yun yor\u011fan-d\u00f6\u015f\u0259yi pamb\u0131q v\u0259 ya sintifona d\u0259yi\u015film\u0259li, evd\u0259ki xal\u00e7alar\u0131 y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmal\u0131d\u0131rlar. Qal\u0131n p\u0259rd\u0259l\u0259r d\u0259 jal\u00fczl\u0259rl\u0259 \u0259v\u0259z olunmal\u0131d\u0131r ki, u\u015faq d\u00fczg\u00fcn n\u0259f\u0259s als\u0131n. \u018fg\u0259r bunlar d\u0259yi\u015fm\u0259s\u0259, u\u015faq davaml\u0131 d\u0259rmandan as\u0131l\u0131 olacaq. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, ilkin olaraq allergiyan\u0131 yaradan s\u0259b\u0259bi ortadan qald\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. H\u0259m\u00e7inin, konyunktiviti qeyd etm\u0259k g\u0259r\u0259kdir. Bu, g\u00f6z allergiyas\u0131d\u0131r. Havada olan tozcuqlardan g\u00f6zl\u0259r q\u0131zar\u0131r, sulan\u0131r v\u0259 qa\u015f\u0131n\u0131r. Bu, m\u00f6vs\u00fcm d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rind\u0259 daha \u00e7ox m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur\u201d.<\/p>\n<p><strong>Hans\u0131 u\u015faqlarda psixoloji allergiya yaran\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cDaha b\u00f6y\u00fck u\u015faqlarda spontan \u00f6vr\u0259 dediyimiz x\u0259st\u0259lik olur\u201d, bildirir h\u0259kim:<\/p>\n<p>\u201cB\u0259z\u0259n u\u015faqlar\u0131n b\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259 k\u00f6p\u0259\u015fikl\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. Gec\u0259l\u0259r yatma\u011fa qoymur, \u00e7ox qa\u015f\u0131n\u0131r. Bunun s\u0259b\u0259bi psixolojidir. Ana-atas\u0131 ayr\u0131lan v\u0259 ya yola getm\u0259y\u0259n, imtahana haz\u0131rla\u015fan, ail\u0259sind\u0259 ciddi problemi olan u\u015faqlarda rastla\u015f\u0131r\u0131q, \u0259sas\u0259n. Bel\u0259 \u015feyl\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n psixologiyas\u0131na t\u0259sir edir v\u0259 gec\u0259l\u0259r qa\u015f\u0131nmaya s\u0259b\u0259b olan \u00f6vr\u0259 yarad\u0131r. Allergik analizl\u0259rind\u0259 he\u00e7 bir \u015fey \u00e7\u0131xm\u0131r. Buna spontan \u00f6vr\u0259 deyirik\u201d.<\/p>\n<p><strong>Ana u\u015fa\u011fa daha diqq\u0259tli yana\u015fmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>\u201cD\u0259ri v\u0259 sa\u00e7 r\u0259ngi a\u00e7\u0131q olan u\u015faqlar daha h\u0259ssasd\u0131rlar\u201d, &#8211; deyir R\u00f6yal\u0259 xan\u0131m:<\/p>\n<p>\u201cAdi toxunanda bel\u0259 q\u0131zart\u0131 qala bilir. Onlar allergiyaya daha \u00e7ox meyillidirl\u0259r. Bel\u0259 oldu\u011fu halda ana u\u015fa\u011fa daha diqq\u0259tli yana\u015fmal\u0131, h\u0259r yeni qidan\u0131 az miqdarda v\u0259 ba\u015fqas\u0131 il\u0259 eyni vaxtda verm\u0259m\u0259lidir. Orqanizmin q\u0259bul etdiyi qidaya reaksiyas\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259lidir. Amma bunu da bilm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, u\u015faqda immun sistemi bir ya\u015f\u0131ndan sonra formala\u015f\u0131r dey\u0259, ona q\u0259d\u0259r y\u00fcng\u00fcl allergiya ver\u0259n qidalar 1 ya\u015f\u0131ndan sonra reaksiya verm\u0259y\u0259 d\u0259 bil\u0259r. Allergiyadan qurtulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 vasit\u0259 ona s\u0259b\u0259b olan qidan\u0131 rasiondan \u00e7\u0131xarmaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u0259k tozu v\u0259 toz allergiyas\u0131, h\u0259\u015f\u0259rat di\u015fl\u0259m\u0259si v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif qidalara qar\u015f\u0131 allergiyaya \u00e7ox rast g\u0259linir. Allergik x\u0259st\u0259likl\u0259r, \u0259slind\u0259, bizim \u00fc\u00e7\u00fcn yad olmayan cisiml\u0259rin, qidalar\u0131n orqanizmimizd\u0259 yad cisim kimi qar\u015f\u0131lanmas\u0131d\u0131r. \u0130mmunitet sistemi s\u00f6z\u00fcged\u0259n allergen \u00fc\u00e7\u00fcn antikorlar istehsal edir. \u0130nsan allergenl\u0259 yenid\u0259n t\u0259masda olduqda, bu antikorlar allergiya simptomlar\u0131na s\u0259b\u0259b olan histamin kimi bir s\u0131ra immunitet sistemin\u0259 xas kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r burax\u0131r. Allergiya simptomlar\u0131 insan\u0131n t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollar\u0131na, sinuslara v\u0259 burun d\u0259likl\u0259rin\u0259, d\u0259risin\u0259, h\u0259zm sistemin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259, allergik reaksiyalar\u0131n \u015fidd\u0259ti y\u00fcng\u00fcld\u0259n a\u011f\u0131ra q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015f\u0259 bilir. B\u0259zi a\u011f\u0131r hallarda allergiyan\u0131n anafilaksi kimi tan\u0131nan, h\u0259yati t\u0259hl\u00fck\u0259si olan bir reaksiyaya s\u0259b\u0259b olmaq ehtimal\u0131 da var\u201d.<br \/>\nSaglamolun.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyada h\u0259r be\u015f adamdan birind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n allergik x\u0259st\u0259likl\u0259r onlar\u0131n h\u0259yat keyfiyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir edir. B\u0259zi a\u011f\u0131r hallarda allergiyan\u0131n anafilaksi<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31315,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-31314","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglamliq"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31314","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31314"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31314\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31316,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31314\/revisions\/31316"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31315"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}