{"id":30521,"date":"2023-07-24T07:11:41","date_gmt":"2023-07-24T03:11:41","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=30521"},"modified":"2023-07-24T07:11:41","modified_gmt":"2023-07-24T03:11:41","slug":"astronomlar-yeni-planet-k%c9%99sf-etdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=30521","title":{"rendered":"Astronomlar yeni planet k\u0259\u015ff etdi"},"content":{"rendered":"<p><strong>Elm adamlar\u0131 Yer planetind\u0259n 1 232 i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131qda \u015f\u0259k\u0259r pamb\u0131\u011f\u0131 s\u0131xl\u0131\u011f\u0131na malik ekzoplanet (WASP-193b) k\u0259\u015ff edibl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p><span class=\"red\">RUB\u0130N.AZ <\/span>\u00a0Report-a istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 Avropa aliml\u0259rinin h\u0259l\u0259 d\u0259 n\u0259\u015fr\u0259 haz\u0131rlanan, lakin art\u0131q \u201carXiv\u201d onlayn preprint kitabxanas\u0131nda m\u00f6vcud olan m\u0259qal\u0259sind\u0259 n\u0259ql edilib.<\/p>\n<p>Bel\u00e7ikan\u0131n Lyej Universitetinin astronomu Xalid Barkau WASP-193b kimi ekzoplanetl\u0259rin nadir oldu\u011funu deyir. Bundan \u0259lav\u0259, onlar biz\u0259 planetl\u0259rin t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u00fc daha yax\u015f\u0131 anlama\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00d6z ulduzlar\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n qaz n\u0259h\u0259ngl\u0259ri planet sisteml\u0259rinin inki\u015faf\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rma\u011fa yard\u0131m\u00e7\u0131 olur. Ola bilsin onlar ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 formala\u015f\u0131b i\u00e7\u0259ri k\u00f6\u00e7\u00fcbl\u0259r.<\/p>\n<p>WASP-193b WASP-193 adl\u0131 g\u00fcn\u0259\u015fvari ulduzun \u0259traf\u0131nda f\u0131rlanan ekzoplanetdir. Bu ulduz G\u00fcn\u0259\u015fin k\u00fctl\u0259sind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 1,1 d\u0259f\u0259 v\u0259 radiusundan 1,2 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr, h\u0259m\u00e7inin temperatur v\u0259 ya\u015f bax\u0131m\u0131ndan ona \u00e7ox yax\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, WASP-193b \u00f6z ulduzunun \u0259traf\u0131nda G\u00fcn\u0259\u015f sistemind\u0259ki h\u0259r hans\u0131 planetd\u0259n daha yax\u0131n d\u00f6vr edir. Bel\u0259 ki, o, illik d\u00f6vriyy\u0259ni 6,25 g\u00fcn\u0259 ba\u015fa vurur. Barkau v\u0259 h\u0259mkarlar\u0131 planetin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesablayaraq k\u00fctl\u0259si v\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131xara bilibl\u0259r.<\/p>\n<p>Bu s\u0131xl\u0131q h\u0259r kub santimetr \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259mi 0,059 qram idi. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn: Yerin orta s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 5,51 q\/sm\u00b3; \u201cyum\u015faq\u201d Yupiter &#8211; 1,33 q\/sm\u00b3, butulka t\u0131xac\u0131 &#8211; 0,2 q\/sm\u00b3 v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r pamb\u0131\u011f\u0131 &#8211; 0,05 q\/sm\u00b3. Bel\u0259likl\u0259, WASP-193b t\u0131xacdan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 y\u00fcng\u00fcl v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r pamb\u0131\u011f\u0131ndan bir q\u0259d\u0259r s\u0131x oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. Bununla bel\u0259, bu h\u0259l\u0259 yeni rekord deyil. \u018fn a\u015fa\u011f\u0131 s\u0131xl\u0131\u011fa malik planetl\u0259r Kepler-51 sistemindir, onlardan ikisinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 daha da a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r \u2013 t\u0259xmin\u0259n 0,03 q\/sm\u00b3.<\/p>\n<p>Ekstremal x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik planetl\u0259r nadirdir v\u0259 istisnalar olaraq qal\u0131r. Bununla bel\u0259, onlar g\u00fcn\u0259\u015f sistemimizin m\u00f6vcud oldu\u011fu \u00fcmumi \u201cqalaktik kontekst\u201di anlama\u011fa, m\u00fcxt\u0259lif xass\u0259l\u0259r\u0259 malik d\u00fcnyalar\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan prosesl\u0259ri daha yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 imkan verir. Bel\u0259 ki, bel\u0259 \u201cyum\u015faq\u201d planetl\u0259rin qaz n\u0259h\u0259nginin \u00f6z ulduzuna h\u0259dd\u0259n art\u0131q yax\u0131nla\u015fmas\u0131 sonucunda yarana bil\u0259c\u0259yi g\u00fcman edilir ki, bu da onun xarici qab\u0131qlar\u0131n\u0131n q\u0131zmas\u0131na v\u0259 \u201c\u015fi\u015firm\u0259sin\u0259\u201d s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, bel\u0259 mexanizm \u201cyum\u015faq\u201d planetl\u0259rin uzun m\u00fcdd\u0259t m\u00f6vcud olmas\u0131na imkan vermir. Hiss\u0259cikl\u0259rin v\u0259 radiasiyan\u0131n ax\u0131n\u0131 on milyonlarla il \u0259rzind\u0259 onlar\u0131n atmosferinin a\u015f\u0131nmas\u0131na yol a\u00e7mal\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 n\u0259z\u0259ri olaraq, WASP-193b kimi d\u00fcnyalar yaln\u0131z \u00e7ox g\u0259nc ulduzlarda tap\u0131lmal\u0131d\u0131r, WASP-193 is\u0259 art\u0131q t\u0259xmin\u0259n alt\u0131 milyard ya\u015f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Elm adamlar\u0131 Yer planetind\u0259n 1 232 i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131qda \u015f\u0259k\u0259r pamb\u0131\u011f\u0131 s\u0131xl\u0131\u011f\u0131na malik ekzoplanet (WASP-193b) k\u0259\u015ff edibl\u0259r. RUB\u0130N.AZ<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30522,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-30521","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30521"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30521\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30523,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30521\/revisions\/30523"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30522"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}