{"id":30334,"date":"2023-07-18T12:24:34","date_gmt":"2023-07-18T08:24:34","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=30334"},"modified":"2023-07-18T17:34:31","modified_gmt":"2023-07-18T13:34:31","slug":"qht-r%c9%99hb%c9%99rl%c9%99ri-beyn%c9%99lxalq-ictimaiyy%c9%99t%c9%99-muraci%c9%99t-etdi-siyahi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=30334","title":{"rendered":"QHT r\u0259hb\u0259rl\u0259ri beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdi &#8211; Siyah\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n bir qrup apar\u0131c\u0131 QHT-l\u0259rinin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri Erm\u0259nistan\u0131n hava v\u0259 suyu \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib.<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcraci\u0259td\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259tdir tranzit \u00e7aylar\u0131 q\u0259sd\u0259n \u00e7irl\u0259ndirdiyi qeyd edilib:<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131na v\u0259 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirik ki, Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n da\u011f-m\u0259d\u0259n s\u0259nayesinin f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan, Yer K\u00fcr\u0259sinin ekosistemin\u0259 regional v\u0259 qlobal t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n ekoloji f\u0259lak\u0259t\u0259 t\u0259cili diqq\u0259t yetirilsin (s\u00fcbutlar v\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f faktlar \u0259lav\u0259 olunur). Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycanla s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259sind\u0259 davam ed\u0259n m\u0259d\u0259n \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 ekosistemin deqradasiyas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nib v\u0259 bu, yaln\u0131z Erm\u0259nistan\u0131n \u0259traf m\u00fchiti \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, h\u0259m d\u0259 qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r. M\u0259d\u0259n f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259traf m\u00fchit\u0259 vurdu\u011fu ziyan h\u0259m regionda, h\u0259m d\u0259 ondan k\u0259narda icmalar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 rifah\u0131na t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k transs\u0259rh\u0259d t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n da\u011f-m\u0259d\u0259n s\u0259nayesind\u0259 qeyri-\u015f\u0259ffaf v\u0259 hesabatl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan istismar f\u0259aliyy\u0259tinin geni\u015f t\u0259sir dair\u0259sind\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015f t\u0259hl\u00fck\u0259 insanlara v\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 z\u0259r\u0259r verir. S\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin y\u00fcks\u0259k z\u0259h\u0259rli kimy\u0259vi tullant\u0131lar\u0131 dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn transs\u0259rh\u0259d sular\u0131 \u00e7irkl\u0259ndirir. Bu ekoloji t\u0259sir insanlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259, flora, faunaya, torpaq, hava v\u0259 su strukturlar\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Bu tullant\u0131lar\u0131n Araz \u00e7ay\u0131na ax\u0131d\u0131lmas\u0131 \u00e7ay\u0131n canl\u0131lar al\u0259min\u0259 v\u0259 suvarma \u00fc\u00e7\u00fcn onun suyundan istifad\u0259 ed\u0259n geni\u015f t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlara ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r. \u0130\u00e7m\u0259li su t\u0259chizat\u0131na potensial z\u0259r\u0259r insanlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 su t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u00fc\u00e7\u00fcn riskl\u0259r yarad\u0131r ki, bu da s\u0259rh\u0259dyan\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. Bu v\u0259ziyy\u0259t h\u0259m Az\u0259rbaycan, h\u0259m d\u0259 Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi ictimai s\u0259hiyy\u0259 b\u00f6hran\u0131 yarada bil\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fcraci\u0259td\u0259 qeyd edilib ki, haz\u0131rda Erm\u0259nistan Avropa \u0130ttifaq\u0131ndan \u015e\u0259rq T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015f\u0131l s\u0259nayenin inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 \u201cEU4Environment\u201d proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qrantlar al\u0131r: \u201cBiz Avropa \u0130ttifaq\u0131na m\u00fcraci\u0259t edirik ki, bu maliyy\u0259 v\u0259saitind\u0259n regionda t\u0259bi\u0259tin m\u0259hv edilm\u0259si v\u0259 ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131n pozulmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin icras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, t\u0259yinat\u0131 \u00fczr\u0259 istifad\u0259 olunmas\u0131 t\u0259min edilsin.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan BMT-in bir s\u0131ra konvensiyalar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u201cTranss\u0259rh\u0259d su axarlar\u0131n\u0131n v\u0259 beyn\u0259lxalq g\u00f6ll\u0259rin m\u00fchafiz\u0259si v\u0259 istifad\u0259si haqq\u0131nda\u201d Konvensiyas\u0131n\u0131n, \u201cSu v\u0259 sa\u011flaml\u0131q haqq\u0131nda\u201d protokolunun, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, BMT-nin \u201cAvropa \u0130qtisadi Komissiyas\u0131n\u0131n T\u0259hl\u00fck\u0259li tullant\u0131lar\u0131n transs\u0259rh\u0259d da\u015f\u0131nmas\u0131na v\u0259 utilizasiyas\u0131na n\u0259zar\u0259t\u201d haqq\u0131nda Bazel Konvensiyas\u0131n\u0131n, \u201cUzunm\u00fcdd\u0259tli transs\u0259rh\u0259d havan\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 dair\u201d Konvensiyan\u0131n, \u201cTranss\u0259rh\u0259d kontekstd\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u00fczr\u0259 Avropa \u0130qtisadi Komissiyas\u0131\u201d Konvensiyas\u0131n\u0131n (Espoo Konvensiyas\u0131n\u0131n) t\u0259l\u0259bl\u0259rini, BMT-nin Dayan\u0131ql\u0131 \u0130nki\u015faf M\u0259qs\u0259dl\u0259rini, Biznes v\u0259 \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 BMT-nin R\u0259hb\u0259r Prinsipl\u0259rini v\u0259 s. kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozur.<\/p>\n<p>Biz bilirik ki, Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131da adlar\u0131 sadalanan beyn\u0259lxalq, regional qurumlar ekoloji probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 ekoloji probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 d\u0259st\u0259k g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Biz inan\u0131r\u0131q ki, BMT v\u0259 dig\u0259r qurumlar ekoloji probleml\u0259ri h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259sir\u0259 m\u0259ruz qalan \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda diplomatik dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 v\u0259 dialoqlar\u0131 asanla\u015fd\u0131ra bil\u0259r. Onlar qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131 h\u0259ll\u0259rin tap\u0131lmas\u0131nda dialoqu v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vasit\u0259\u00e7i kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259, h\u0259m\u00e7inin beyn\u0259lxalq QHT-l\u0259ri v\u0259 region \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n (G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Az\u0259rbaycan QHT-l\u0259ri d\u0259 daxil olmaqla) v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini c\u0259lb ed\u0259r\u0259k z\u0259r\u0259rin d\u0259r\u0259c\u0259sini v\u0259 potensial h\u0259ll yollar\u0131n\u0131 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259traf m\u00fchitin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259, texniki ekspertiza t\u0259klif ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Biz bu t\u0259\u015fkilatlara m\u00fcraci\u0259t edirik ki, Erm\u0259nistan\u0131 m\u00f6vcud ekoloji konvensiyalara \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rs\u0131nlar. Biz onlardan Erm\u0259nistandak\u0131 s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tini izl\u0259m\u0259kl\u0259, beyn\u0259lxalq ekoloji normalara riay\u0259t olunmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259l\u0259rini xahi\u015f edirik\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fcraci\u0259t a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlara g\u00f6nd\u0259rilib:<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Ba\u015f katibi<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 Ali Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (OHCHR) \u0130dar\u0259si<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Ticar\u0259t v\u0259 \u0130nki\u015faf Konfrans\u0131 (UNCTAD)<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u018ftraf M\u00fchit Proqram\u0131 (UNEP)<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0130nsan M\u0259skunla\u015fmalar\u0131 Proqram\u0131<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0130nki\u015faf Proqram\u0131 (UNDP)<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u018fhali Fondu<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n U\u015faq Fondu (UNICEF)<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Qa\u00e7q\u0131nlar \u00fczr\u0259 Ali Komissarl\u0131\u011f\u0131 (UNHCR)<\/p>\n<p>BMT-in Qad\u0131n Agentliyi<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Avropa \u0130qtisadi Komissiyas\u0131 (UNECE)<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n T\u0259hsil, Elm v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131 (UNESCO)<\/p>\n<p>BMT-nin \u018frzaq v\u0259 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 (FAO)<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u00dcST)<\/p>\n<p>BMT-nin insan h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 \u0259traf m\u00fchit \u00fczr\u0259 x\u00fcsusi m\u0259ruz\u0259\u00e7isi<\/p>\n<p>BMT-nin z\u0259h\u0259rli madd\u0259l\u0259r v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 x\u00fcsusi m\u0259ruz\u0259\u00e7isi<\/p>\n<p>BMT-nin iqlim d\u0259yi\u015fikliyi kontekstind\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fviqi v\u0259 m\u00fcdafi\u0259si \u00fczr\u0259 x\u00fcsusi m\u0259ruz\u0259\u00e7isi<\/p>\n<p>Avropa Komissiyas\u0131<\/p>\n<p>Avropa \u015euras\u0131<\/p>\n<p>Avropa Parlamenti<\/p>\n<p>Avropa \u018ftraf M\u00fchit Agentliyi<\/p>\n<p>Avropa \u015euras\u0131<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t Fondu (WWF)<\/p>\n<p>Qlobal \u018ftraf M\u00fchit Fondu (GEF)<\/p>\n<p>\u201cFriends of Earth\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131<\/p>\n<p>\u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc Birliyi (CHRI)<\/p>\n<p>\u201cGreenpeace\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131<\/p>\n<p><strong>M\u00fcraci\u0259t\u0259 s\u00fcbut v\u0259 faktlar \u0259lav\u0259 edilib:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cErm\u0259nistan Qafan da\u011f-m\u0259d\u0259n kompleksinin f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan, t\u0259rkibind\u0259 a\u011f\u0131r metallar olan m\u0259d\u0259n tullant\u0131lar\u0131n\u0131n transs\u0259rh\u0259d \u00e7aylar\u0131 olan Ox\u00e7u\u00e7ay v\u0259 Araz \u00e7aylar\u0131na ax\u0131d\u0131lmas\u0131na g\u00f6z yumur. 270 milyon kvadratmetr \u0259razini \u0259hat\u0259 ed\u0259n v\u0259 m\u0259d\u0259n tullant\u0131lar\u0131 hovuzu kimi istifad\u0259 olunan Artsevanik su anbar\u0131 b\u00fct\u00fcn region \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n Qafan m\u0259d\u0259n kompleksi daxilind\u0259 4,6 milyon kvadratmetr \u0259razini \u0259hat\u0259 ed\u0259n Qutqum (Qeqanu\u015f) m\u0259d\u0259n tullant\u0131lar\u0131 yata\u011f\u0131 region \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r. \u018fk\u0259r\u0259k (Aqarak) Mis-Molibden kombinat\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 a\u011f\u0131r metallar olan m\u0259d\u0259n tullant\u0131lar\u0131 K\u0259r\u00e7ivan\u00e7ay vasit\u0259sil\u0259 Araz \u00e7ay\u0131nda \u00e7irkl\u0259nm\u0259 problemini daha da art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ld\u0259 t\u0259xmin\u0259n 10.000 unsiya q\u0131z\u0131l\u0131n emal edildiyi G\u00f6yc\u0259 (Sevan) Da\u015fd\u0259m Q\u0131z\u0131l M\u0259d\u0259nind\u0259 davam ed\u0259n \u0259m\u0259liyyatlar davaml\u0131 \u00e7irkl\u0259nm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olub v\u0259 z\u0259h\u0259rli \u00e7irkab sular\u0131 yax\u0131nl\u0131qdak\u0131 \u00e7aylar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n B\u0259rg\u00fc\u015fad (Vorotan) \u00e7ay\u0131n\u0131 \u00e7irkl\u0259ndirib. B\u0259rg\u00fc\u015fad \u00e7ay\u0131 da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 transs\u0259rh\u0259d Araz \u00e7ay\u0131na t\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n Lori b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Axtala m\u0259d\u0259ni ild\u0259 t\u0259xmin\u0259n 5 min ton mis v\u0259 qur\u011fu\u015fun hasil edir ki, bu da yax\u0131nl\u0131qdak\u0131 Tona (Debed) \u00e7ay\u0131n\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Tona \u00e7ay\u0131 daha sonra K\u00fcr \u00e7ay\u0131na t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Axtala m\u0259d\u0259ni 2017-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti, ekoloji f\u0259allar\u0131n\u0131n t\u0259zyiql\u0259rin\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u00f6kum\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n ekoloji narahatl\u0131qlara g\u00f6r\u0259 ba\u011flan\u0131b, lakin t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, o, 2020-ci ild\u0259 istismar\u0131 b\u0259rpa edilib.<\/p>\n<p>\u0130ld\u0259 t\u0259xmin\u0259n 1,5 milyon ton filiz hasilat\u0131 il\u0259 manqan filizi, manqan dioksidi v\u0259 dig\u0259r manqan m\u0259hsullar\u0131n\u0131n istehsal\u0131na cavabdeh olan Qafan Manqan Zavodu C\u0259nubi Qafqaz regionu \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm i\u00e7m\u0259li su m\u0259nb\u0259yi kimi istifad\u0259 olunan yax\u0131nl\u0131qdak\u0131 B\u0259rg\u00fc\u015fad \u00e7ay\u0131n\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00e7irkl\u0259ndirir. Bu \u00e7irkl\u0259ndiricil\u0259r m\u00fcxt\u0259lif sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u0259n\u0259ff\u00fcs probleml\u0259ri, nevroloji x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Mis, sink v\u0259 qur\u011fu\u015fun istehsal\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan Ell\u0259r (Qotayq) metallurgiya zavodu m\u00fch\u00fcm i\u00e7m\u0259li su m\u0259nb\u0259yi olan Arpa\u00e7ay\u0131n mis, qur\u011fu\u015fun v\u0259 kadmium kimi a\u011f\u0131r metallarla \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Bu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 k\u00fck\u00fcrd dioksidi, azot oksidl\u0259ri v\u0259 hiss\u0259cikl\u0259rinin daxil oldu\u011fu havan\u0131n ciddi \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7irkl\u0259nm\u0259si il\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na z\u0259r\u0259rli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<div id=\"oldInpageTag\">\n<div id=\"AinsyndicationPlayerId1689668445\" class=\"inpage\" data-viewable=\"1\">\n<div class=\"inpage-wrap\">\n<div class=\"smrt-info\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"smrt-wrap\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u0130ld\u0259 t\u0259qrib\u0259n 100 min ton mis emal ed\u0259n G\u00f6y\u00e7\u0259 (Geqarkunik) Mis \u018fritm\u0259 Zavodu atmosfer\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli miqdarda k\u00fck\u00fcrd qaz\u0131 v\u0259 dig\u0259r \u00e7irkl\u0259ndiricil\u0259r burax\u0131r. Bu, havan\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 tur\u015fulu ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Ell\u0259r zavodu kimi G\u00f6y\u00e7\u0259 Mis \u018fritm\u0259 Zavodunun da tullant\u0131 sular\u0131 \u0259sas i\u00e7m\u0259li su m\u0259nb\u0259yi olan Arpa\u00e7aya ax\u0131d\u0131l\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259, Arpa\u00e7ay\u0131n da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00e7irkl\u0259ndiricil\u0259r sonda Araz \u00e7ay\u0131na \u00e7at\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 il\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n s\u0259rh\u0259ddind\u0259 &#8211; Arazd\u0259y\u0259n (Yerasx) adl\u0131 \u0259razid\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n n\u0259h\u0259ng metallurgiya zavodunun tikintisi dayand\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu zavodun z\u0259h\u0259rli kimy\u0259vi tullant\u0131lar\u0131n\u0131n yerli ekosistem\u0259 potensial t\u0259siri b\u00f6y\u00fck olacaqd\u0131r. \u0130\u00e7m\u0259li su t\u0259chizat\u0131n\u0131n bu c\u00fcr \u00e7irkl\u0259nm\u0259si s\u0259rh\u0259dyan\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lma riskini art\u0131r\u0131r, h\u0259m Az\u0259rbaycana, h\u0259m d\u0259 Erm\u0259nistana t\u0259sir ed\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli ictimai s\u0259hiyy\u0259 b\u00f6hran\u0131 yarada bil\u0259r.<\/p>\n<p>Amulda\u011f (Amulsar) q\u0131z\u0131l yata\u011f\u0131nda apar\u0131lan \u0259m\u0259liyyatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259rkibind\u0259 a\u011f\u0131r metallar olan m\u0259d\u0259n tullant\u0131lar\u0131 Qafqaz da\u011flar\u0131nda eroziya prosesini xeyli s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir. Yata\u011f\u0131n tullant\u0131lar\u0131 B\u0259rg\u00fc\u015fad (Vorotan) v\u0259 H\u0259k\u0259ri \u00e7aylar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 Araz \u00e7ay\u0131na ax\u0131d\u0131l\u0131r. Yataq h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n Arpa\u00e7ay v\u0259 Bazar\u00e7ay \u00e7aylar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015fir. Bu s\u0259naye tullant\u0131lar\u0131 son n\u0259tic\u0259d\u0259 Araz \u00e7ay\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259n K\u00fcr \u00e7ay\u0131 vasit\u0259sil\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi h\u00f6vz\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycana deyil, \u0130rana v\u0259 dig\u0259r X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck ekoloji ziyan vurur.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da qeyd olunan s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin \u00e7irkab sular\u0131 suda ya\u015fayan canl\u0131lar al\u0259min\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, h\u0259m ekosistem, h\u0259m d\u0259 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistanda da\u011f-m\u0259d\u0259n s\u0259nayesi ekoloji norma v\u0259 standartlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tini, habel\u0259 BMT Konvensiyalar\u0131n\u0131 pozur, o c\u00fcml\u0259d\u0259n:<\/p>\n<p>1. BMT-nin Transs\u0259rh\u0259d su axarlar\u0131n\u0131n v\u0259 beyn\u0259lxalq g\u00f6ll\u0259rin m\u00fchafiz\u0259si v\u0259 istifad\u0259si haqq\u0131nda Konvensiyas\u0131 &#8211; 17 mart 1992-ci ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f Helsinki Konvensiyas\u0131 \u00fcmumi su obyektl\u0259rin, beyn\u0259lxalq g\u00f6ll\u0259rin m\u00fchafiz\u0259si v\u0259 istifad\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir. Konvensiya q\u0259bul edir ki, insan f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 transs\u0259rh\u0259d sularda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r \u0259traf m\u00fchit\u0259 h\u0259r hans\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259nfi t\u0259sir etdiyi zaman t\u0259r\u0259fl\u0259r dan\u0131\u015f\u0131qlar aparmal\u0131d\u0131r. Bununla bel\u0259, Erm\u0259nistan transs\u0259rh\u0259d su axarlar\u0131na ekoloji ziyan vurmaqla, bu Konvensiyan\u0131n qaydalar\u0131n\u0131 v\u0259 prinsipl\u0259rini pozur;<\/p>\n<p>2. BMT-nin Avropa \u0130qtisadi Komissiyas\u0131n\u0131n Transs\u0259rh\u0259d su axarlar\u0131n\u0131n v\u0259 beyn\u0259lxalq g\u00f6ll\u0259rin m\u00fchafiz\u0259si v\u0259 istifad\u0259si haqq\u0131nda Konvensiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olan \u201cSu v\u0259 sa\u011flaml\u0131q haqq\u0131nda\u201d protokol su ekosisteml\u0259rinin qorunmas\u0131na, su il\u0259 \u0259laq\u0259li x\u0259st\u0259likl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na, onlara n\u0259zar\u0259t edilm\u0259sin\u0259 v\u0259 t\u0259sirl\u0259rin azald\u0131lmas\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirir. Konvensiyan\u0131n m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn protokolda i\u015ftirak ed\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r i\u00e7m\u0259li suyun keyfiyy\u0259ti, ax\u0131d\u0131lma keyfiyy\u0259ti, su t\u0259chizat\u0131 v\u0259 tullant\u0131 sular\u0131n\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si sisteml\u0259rinin s\u0259m\u0259r\u0259liliyi \u00fc\u00e7\u00fcn milli v\u0259 yerli h\u0259d\u0259fl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259lidir. Protokolu imzalayan t\u0259r\u0259f kimi Erm\u0259nistan transs\u0259rh\u0259d su axarlar\u0131na v\u0259 g\u00f6ll\u0259r\u0259 ziyan vuran m\u0259d\u0259n \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u00f6hd\u0259likl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l etmir;<\/p>\n<p>3. BMT-nin Avropa \u0130qtisadi Komissiyas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259li tullant\u0131lar\u0131n transs\u0259rh\u0259d da\u015f\u0131nmas\u0131na v\u0259 utilizasiyas\u0131na n\u0259zar\u0259t haqq\u0131nda Bazel Konvensiyas\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259traf m\u00fchiti t\u0259hl\u00fck\u0259li tullant\u0131lar\u0131n m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rind\u0259n qorumaqd\u0131r. Konvensiyaya imza atan Erm\u0259nistan yuxar\u0131da qeyd olunan da\u011f-m\u0259d\u0259n s\u0259nayesinin t\u0259hl\u00fck\u0259li tullant\u0131lar\u0131 il\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 z\u0259r\u0259r vuraraq konvensiyan\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l etmir;<\/p>\n<p>4. Uzunm\u00fcdd\u0259tli transs\u0259rh\u0259d havan\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 dair BMT Konvensiyas\u0131 havan\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259si siyas\u0259tinin beyn\u0259lxalq koordinasiyas\u0131na dair \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 t\u0259min edir. Konvensiyan\u0131n v\u0259 onun protokollar\u0131n\u0131n ratifikasiyas\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si bir \u00e7ox t\u0259r\u0259fl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn sa\u011flaml\u0131q v\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirl\u0259ri birt\u0259r\u0259fli t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 daha s\u0259m\u0259r\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 azaltmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. Erm\u0259nistan indiy\u0259d\u0259k apard\u0131\u011f\u0131 m\u0259d\u0259n s\u0259nayesi i\u015fl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 atmosferin uzunm\u00fcdd\u0259tli \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rm\u0259mi\u015fdir;<\/p>\n<p>5. BMT-nin Avropa \u0130qtisadi Komissiyas\u0131n\u0131n Transs\u0259rh\u0259d Kontekstd\u0259 \u018ftraf M\u00fchit\u0259 T\u0259sirin Qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si Konvensiyas\u0131 (Espo Konvensiyas\u0131) da Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n pozulan s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n biridir. Espo Konvensiyas\u0131 ekoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin milli s\u0259rh\u0259dl\u0259ri a\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 etiraf edir v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin transs\u0259rh\u0259d bir ne\u00e7\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u0259 t\u0259sir etdiyi halda, beyn\u0259lxalq dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n z\u0259ruriliyini vur\u011fulay\u0131r. Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259finin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 raz\u0131la\u015fmas\u0131 olmadan Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259rh\u0259dd\u0259 apar\u0131lan tikinti i\u015fl\u0259ri transs\u0259rh\u0259d kontekstl\u0259rd\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan 1991-ci il Espo Konvensiyas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 pozulmas\u0131d\u0131r;<\/p>\n<p>6. Erm\u0259nistan bu ekoloji cinay\u0259tl\u0259ri t\u00f6r\u0259tm\u0259kl\u0259, BMT-nin Dayan\u0131ql\u0131 \u0130nki\u015faf M\u0259qs\u0259dl\u0259rini, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u201cYax\u015f\u0131 S\u0259hiyy\u0259 v\u0259 Rifah\u201d \u00fczr\u0259 3-c\u00fc, \u201cT\u0259miz Su v\u0259 Sanitariya\u201d \u00fczr\u0259 6-c\u0131, \u201cM\u0259suliyy\u0259tli \u0130stehsal v\u0259 \u0130stehlak\u201d \u00fczr\u0259 12-ci,\u00a0 \u201c\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259\u201d\u00a0 \u00fczr\u0259 13-c\u00fc v\u0259 \u201cYer Ekosisteminin M\u00fchafiz\u0259si\u201d m\u00f6vzusunda 15-ci h\u0259d\u0259fl\u0259rin d\u0259 \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r;<\/p>\n<p>7. BMT-nin Biznes v\u0259 \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 R\u0259hb\u0259r Prinsipl\u0259ri m\u0259d\u0259n s\u0259nayesi d\u0259 daxil olmaqla biznesd\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli davran\u0131\u015f\u0131 t\u0259\u015fviq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. Bu prinsipl\u0259r \u015firk\u0259tl\u0259rin insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 qorumaq, \u0259traf m\u00fchit\u0259 m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq v\u0259 t\u0259sir\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f icmalarla \u015f\u0259ffaf, inkl\u00fcziv \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t qurmaq ehtiyac\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131r. Biz h\u0259m\u00e7inin \u015firk\u0259tl\u0259ri yuxar\u0131da qeyd olunan riskl\u0259ri q\u0259bul etm\u0259y\u0259 v\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259ri olan da\u011f-m\u0259d\u0259n s\u0259nayesin\u0259 d\u0259st\u0259yini dayand\u0131rma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r\u0131q;<\/p>\n<p>8. Orhus Konvensiyas\u0131 \u0259traf m\u00fchit m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 informasiyaya \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n, ictimaiyy\u0259tin i\u015ftirak\u0131n\u0131n v\u0259 \u0259dal\u0259tin t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Bu Konvensiyan\u0131 imzalayan Erm\u0259nistan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kmi\u015f regionun \u0259halisinin m\u0259d\u0259n f\u0259aliyy\u0259ti, q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bulu prosesl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak\u0131 v\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 d\u0259y\u0259n z\u0259r\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 yollar\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etm\u0259sini t\u0259min etm\u0259kl\u0259, \u00f6z \u00f6hd\u0259likl\u0259rini yerin\u0259 yetirm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Biz beyn\u0259lxalq norma v\u0259 prinsipl\u0259rin pozulmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, BMT v\u0259 dig\u0259r beyn\u0259lxalq, regional t\u0259\u015fkilatlar\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n davam ed\u0259n ekoloji pozuntular\u0131na son qoyma\u011f\u0131 t\u0259min etm\u0259y\u0259, yuxar\u0131da sadalanan ekoloji f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 adekvat reaksiya verm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r\u0131q\u201d.<\/p>\n<p><strong>M\u00fcraci\u0259ti imzalay\u0131b:<\/strong><\/p>\n<p>1. Sahibkarl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 Bazar \u0130qtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0130nki\u015faf\u0131na Yard\u0131m Fondu, Sabit Ba\u011f\u0131rov<\/p>\n<p>2. \u201cSa\u011flaml\u0131\u011fa Xidm\u0259t\u201d \u0130ctimai Birliyi, P\u0259rvan\u0259 V\u0259liyeva<\/p>\n<p>3. \u201c\u00dcmid\u201d Sosial \u0130nki\u015fafa D\u0259st\u0259k \u0130ctimai Birliyi, \u0130sray\u0131l \u0130sk\u0259nd\u0259rov<\/p>\n<p>4. D.\u018fliyeva ad\u0131na Az\u0259rbaycan Qad\u0131nlar\u0131n\u0131n H\u00fcququnun M\u00fcdafi\u0259 C\u0259miyy\u0259ti, Novella C\u0259f\u0259rova<\/p>\n<p>5. Ekoloji Maarif\u00e7ilik v\u0259 Monitorinq \u0130ctimai Birliyi, Q\u0259mz\u0259 Yusubova<\/p>\n<p>6. H\u00fcquqi T\u0259hlil v\u0259 Ara\u015fd\u0131rmalar \u0130ctimai Birliyi, Ramil \u0130sg\u0259nd\u0259rli<\/p>\n<p>7. \u201cSudan \u0130stifad\u0259 Sah\u0259sind\u0259 Ekspertl\u0259r\u201d \u0130ctimai Birliyi, Amin M\u0259mm\u0259dov<\/p>\n<p>8.\u00a0 \u201cPrioritet\u201d Sosial \u0130qtisadi Ara\u015fd\u0131rmalar M\u0259rk\u0259zi \u0130ctimai Birliyi, Zaur \u0130brahimli<\/p>\n<p>9. Konstitusiya Ara\u015fd\u0131rmalar Fondu, \u018flim\u0259mm\u0259d Nuriyev<\/p>\n<p>10. V\u0259t\u0259nda\u015f T\u0259dqiqat v\u0259 \u0130nki\u015faf \u0130ctimai Birliyi, G\u00fcnel S\u0259f\u0259rova<\/p>\n<p>11. V\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n \u018fm\u0259k H\u00fcquqlar\u0131n\u0131 M\u00fcdafi\u0259 Liqas\u0131, Sahib M\u0259mm\u0259dov<\/p>\n<p>12. Regional \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 Media M\u0259rk\u0259zi \u0130ctimai Birliyi, Xalid Kaz\u0131mov<\/p>\n<p>13. \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131n\u0131n v\u0259 Qanun\u00e7ulu\u011fun M\u00fcdafi\u0259si \u0130ctimai Birliyi, S\u0259lt\u0259n\u0259t Qocamanl\u0131<\/p>\n<p>14. Neft Ara\u015fd\u0131rmalar M\u0259rk\u0259zi, \u0130lham \u015eaban<\/p>\n<p>15. \u201cC\u0259miyy\u0259tin v\u0259 V\u0259t\u0259nda\u015f M\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin \u0130nki\u015faf\u0131\u201d \u0130ctimai Birliyi, \u018fhm\u0259d Abbasb\u0259yli<\/p>\n<p>16. \u201cBeyn\u0259lxalq \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 C\u0259miyy\u0259ti Az\u0259rbaycan Milli B\u00f6lm\u0259si\u201d \u0130ctimai Birliyi, S\u0259ad\u0259t B\u0259n\u0259nyarl\u0131<\/p>\n<p>17. Demokratiya v\u0259 \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 Komit\u0259si, \u00c7ingiz Q\u0259nizad\u0259<\/p>\n<p>18. \u201cSa\u011flam \u0130nki\u015faf v\u0259 Maarifl\u0259ndirm\u0259\u201d \u0130ctimai Birliyi, Anar X\u0259lilov<\/p>\n<p>19.\u00a0 \u201cElmi Ara\u015fd\u0131rmalar\u201d \u0130ctimai Birliyi, Telman Qas\u0131mov<\/p>\n<p>20. \u201cYa\u015f\u0131l D\u00fcnya\u201d Ekoloji Maarifl\u0259ndirm\u0259 \u0130ctimai Birliyi, Elman C\u0259f\u0259rli<\/p>\n<p>21. Biosfer \u0130ctimai Birliyi, Qorxmaz \u0130brahimli<\/p>\n<p>22.\u00a0 Sosial-iqtisadi v\u0259 Ekoloji \u0130nki\u015faf\u201d \u0130ctimai Birliyi, Rahil\u0259 Mehtiyeva<\/p>\n<p>23. \u201cS\u0259ma v\u0259 Eko\u201d Sosial \u0130qtisadi \u0130nki\u015fafa D\u0259st\u0259k \u0130ctimai Birliyi, \u0130rad\u0259 H\u0259s\u0259nova<\/p>\n<p>24.\u00a0 \u201c\u015e\u0259f\u0259q\u201d Ekoturizm \u0130ctimai Birliyi, Vamiq Babayev<\/p>\n<p>25. \u201cV\u0259r\u0259msiz G\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 Do\u011fru\u201d \u0130ctimai Birliyi, \u00c7ingiz Ramazanl\u0131<\/p>\n<p>26. Hemofiliyal\u0131 X\u0259st\u0259l\u0259r \u0130ctimai Birliyi, Ayaz H\u00fcseynov<\/p>\n<p>27. Az\u0259rbaycan U\u015faqlar\u0131 \u0130ctimai Birliyi, K\u0259mal\u0259 A\u011fazad\u0259<\/p>\n<p>28. M\u00fcv\u0259kkil H\u00fcquq M\u0259rk\u0259zi \u0130ctimai Birliyi, S\u0259m\u0259d V\u0259kilov<\/p>\n<p>29. \u201cSa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n Qorunmas\u0131\u201d \u0130ctimai Birliyi, Yazg\u00fcl Abd\u0131yeva<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cQafqazinfo<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n bir qrup apar\u0131c\u0131 QHT-l\u0259rinin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri Erm\u0259nistan\u0131n hava v\u0259 suyu \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib. M\u00fcraci\u0259td\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30349,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-30334","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30334","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30334"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30334\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30350,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30334\/revisions\/30350"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30349"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}