{"id":2955,"date":"2019-02-25T12:25:40","date_gmt":"2019-02-25T08:25:40","guid":{"rendered":"http:\/\/rubin.az\/?p=2955"},"modified":"2019-02-25T12:26:02","modified_gmt":"2019-02-25T08:26:02","slug":"xocali-h%c9%99qiq%c9%99tl%c9%99rini-dunyaya-catdiraq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=2955","title":{"rendered":"Xocal\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131raq"},"content":{"rendered":"<p>Tarixi faktlar g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin davaml\u0131 olaraq etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259cav\u00fczkarl\u0131q siyas\u0259tin\u0259 m\u0259ruz qalaraq, \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131nm\u0131\u015f, qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn\u0259 \u00e7evrilmi\u015fl\u0259r. \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d ideyas\u0131 il\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn xarici himay\u0259darlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 terror v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti aparm\u0131\u015flar. T\u0259kc\u0259 XX \u0259srd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar 4 d\u0259f\u0259 \u2013 1905-1906-c\u0131, 1918-1920-ci, 1948-1953-c\u00fc v\u0259 1988-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p><em>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin ictimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7isi, professor \u018fli H\u0259s\u0259novun \u201cXocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fcnyada tan\u0131nmas\u0131 tarixi z\u0259rur\u0259tdir\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259li m\u0259qal\u0259si bu fikirl\u0259rl\u0259 ba\u015flay\u0131r. <strong>&#8220;Rubin.az&#8221;<\/strong> m\u0259qal\u0259ni t\u0259qdim edir.<\/em><\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n proqram\u0131nda ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d ideyas\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rmaq istiqam\u0259tind\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini geni\u015fl\u0259ndir\u0259r\u0259k \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131nda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 planl\u0131 sur\u0259td\u0259 do\u011fma yurdlar\u0131ndan qovmaqla etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r Bak\u0131da, G\u0259nc\u0259d\u0259, Qaraba\u011fda, \u0130r\u0259vanda, Nax\u00e7\u0131vanda, Ordubadda, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259, Tiflisd\u0259, Z\u0259ng\u0259zurda, Qazaxda v\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015f, \u0259hali amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri \u015eu\u015fa, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zalar\u0131nda, \u0130r\u0259van v\u0259 G\u0259nc\u0259 quberniyalar\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan 200-d\u0259n art\u0131q ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini viran qoymu\u015f, on minl\u0259rl\u0259 soyda\u015f\u0131m\u0131z \u00f6z do\u011fma yurdlar\u0131ndan qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu prosesin davam\u0131 olaraq, 1917-ci ilin dekabr\u0131nda Qafqaz i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar t\u0259yin edil\u0259n S.\u015eaumyan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 r\u0259hb\u0259rin\u0259 \u00e7evrildi. Erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 1917-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n 1918-ci ilin mart ay\u0131na q\u0259d\u0259r olan d\u00f6vrd\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 197, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 109, Qaraba\u011fda 157 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 60 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni m\u0259hv edilmi\u015f, yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 viran qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>1918-ci il mart\u0131n 31-d\u0259 v\u0259 aprelin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 minl\u0259rl\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131 yaln\u0131z milli m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdir. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 erm\u0259ni-bol\u015fevik birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Bak\u0131da 12 min dinc az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fl\u0259r. Bu qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 insanlar evl\u0259rind\u0259 diri-diri yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, el\u0259c\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 v\u0259 amans\u0131zl\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dilmi\u015f k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n Bak\u0131, Quba, \u015eamax\u0131, K\u00fcrd\u0259mir, L\u0259nk\u0259ranla yana\u015f\u0131, \u015eu\u015fada, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259, Z\u0259ng\u0259zurda, Nax\u00e7\u0131vanda, \u015e\u0259rurda, Ordubadda, Qarsda v\u0259 ba\u015fqa b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 amans\u0131z \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 on minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259n q\u0259ddar \u00fcsullarla q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan SSR-d\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n tarixi torpaqlar\u0131ndan, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u0130r\u0259van v\u0259 onun \u0259traf rayonlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 deportasiya olunmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 150 min\u0259 yax\u0131n soyda\u015f\u0131m\u0131z zorak\u0131l\u0131qla Az\u0259rbaycan\u0131n aran rayonlar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin ikinci yar\u0131s\u0131nda erm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259rinin yax\u0131n v\u0259 uzaq xaricd\u0259ki himay\u0259darlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 yenid\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sin\u0259 dair \u0259razi iddialar\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>1988-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq qon\u015fu Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131n\u0131 kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozaraq, BMT \u00fczv\u00fc olan dig\u0259r bir suveren \u00f6lk\u0259y\u0259 &#8211; Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131 qald\u0131raraq, \u00f6lk\u0259mizin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tini v\u0259 \u0259trafdak\u0131 7 rayonunu i\u015f\u011fal etmi\u015f (d\u00f6vl\u0259tin \u00fcmumi \u0259razisinin 20 faizi), bir milyondan art\u0131q dinc \u0259halini (\u00f6lk\u0259 \u0259halisinin h\u0259r 8 n\u0259f\u0259rind\u0259n birini) \u00f6z do\u011fma yurd-yuvas\u0131ndan did\u0259rgin salmaqla etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir. Erm\u0259nistan\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259si olaraq, 30 il\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, C\u0259nubi Qafqazda silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 v\u0259 qanl\u0131 toqqu\u015fmalar davam edir. Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 beyn\u0259lxalq s\u00fclhyaratma qurumlar\u0131n\u0131n, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, BMT v\u0259 AT\u018fT-in b\u00fct\u00fcn s\u0259yl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, h\u0259l\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan i\u015f\u011fal etdiyi torpaqlardan geri \u00e7\u0259kilm\u0259k ist\u0259mir v\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 dayan\u0131ql\u0131 s\u00fclh\u00fcn b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na ciddi mane\u0259 t\u00f6r\u0259dir. Haz\u0131rda C\u0259nubi Qafqazda h\u0259r an yeni silahl\u0131 toqqu\u015fmalar v\u0259 qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r ba\u015flaya bil\u0259r ki, bu da yeni-yeni insan f\u0259lak\u0259tl\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olar.<\/p>\n<p>Davakar erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri son iki \u0259sr\u0259 yax\u0131n bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin \u015e\u0259rqi v\u0259 C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Anadolu \u0259razil\u0259rind\u0259 mifik \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ideyas\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 davaml\u0131 olaraq T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 qanl\u0131 terror, k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n, deportasiya v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 kimi b\u0259\u015f\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259tm\u0259kd\u0259 davam edirl\u0259r. Onlar yen\u0259 d\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 r\u0259smi mill\u0259t\u00e7i-\u015fovinist ideologiya h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259r\u0259k, erm\u0259ni \u201calim\u201dl\u0259rinin \u0259li il\u0259 b\u00f6lg\u0259nin real tarixini saxtala\u015fd\u0131rm\u0131\u015f, erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n bir ne\u00e7\u0259 n\u0259slin\u0259 milli m\u00fcst\u0259snal\u0131q, t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131na qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik ruhu a\u015f\u0131lam\u0131\u015f, k\u0259skin m\u0259n\u0259vi t\u0259cav\u00fcz kampaniyas\u0131 apararaq indiki Erm\u0259nistan \u0259razisini yerli az\u0259rbaycanl\u0131lardan tam t\u0259mizl\u0259mi\u015fl\u0259r. C\u0259nubi Qafqazda ya\u015fanan v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa zidd b\u00fct\u00fcn bel\u0259 prosesl\u0259r, insanl\u0131\u011fa s\u0131\u011fmayan b\u00fct\u00fcn hadis\u0259l\u0259r d\u00fcnyadak\u0131 erm\u0259ni diasporu t\u0259r\u0259find\u0259n bil\u0259r\u0259kd\u0259n t\u0259hrif edilmi\u015f, d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin n\u0259z\u0259rind\u0259 \u201c\u0259zabke\u015f v\u0259 m\u0259zlum\u201d erm\u0259ni, \u201czal\u0131m\u201d t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 obrazlar\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin ikinci yar\u0131s\u0131nda da erm\u0259nil\u0259r SSR\u0130-d\u0259 yaranm\u0131\u015f siyasi v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 edib, d\u0259rhal Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q \u0259razi iddias\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015f, bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn\u00fcn i\u00e7\u0259risind\u0259 Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 200 min\u0259 q\u0259d\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 deportasiyaya m\u0259ruz qoymu\u015f, ard\u0131nca Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 icmas\u0131na qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi terror v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015flar. Erm\u0259nistan SSR Ali Soveti 1989-cu il dekabr\u0131n 1-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si bar\u0259d\u0259 h\u00fcquqazidd q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015f v\u0259 bununla da Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f probleminin \u0259sl mahiyy\u0259tinin Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259sass\u0131z \u0259razi iddialar\u0131ndan ibar\u0259t oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdir. Eyni federativ d\u00f6vl\u0259td\u0259 birl\u0259\u015f\u0259n bir respublikan\u0131n dig\u0259r respublikaya qar\u015f\u0131 \u0259razi iddias\u0131na he\u00e7 bir h\u00fcquqi reaksiya verilm\u0259mi\u015f, \u0259ksin\u0259, Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n o zamank\u0131 r\u0259hb\u0259rliyinin erm\u0259nip\u0259r\u0259st siyas\u0259ti m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259tin getdikc\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259, DQMV \u0259razisind\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistanla h\u0259ms\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 terror, k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 c\u0259hdl\u0259rinin geni\u015f miqyas almas\u0131na t\u0259kan vermi\u015fdir. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Erm\u0259nistan Ali Sovetinin h\u0259min q\u0259rar\u0131 sonra da l\u0259\u011fv edilm\u0259mi\u015f, Robert K\u00f6\u00e7\u0259ryan 1989-cu ild\u0259 Erm\u0259nistan parlamentinin deputat\u0131, 1998-ci ild\u0259 is\u0259 Erm\u0259nistan prezidenti se\u00e7il\u0259rk\u0259n h\u0259min q\u0259rar\u0131n ona tamh\u00fcquqlu Erm\u0259nistan v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 verm\u0259si \u201cfakt\u0131\u201dna istinad etmi\u015fdir. Eyni \u201ch\u00fcquq\u201ddan sonradan onun varisi olan Serj Sarkisyan da b\u0259hr\u0259l\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1992-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri \u00f6z t\u0259cav\u00fczkar siyas\u0259tl\u0259rini geni\u015fl\u0259ndir\u0259r\u0259k Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259rd\u0259ki az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini bir-birinin ard\u0131nca i\u015f\u011fal etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0131sa zaman k\u0259siyind\u0259 Xocav\u0259nd, C\u0259milli, Me\u015f\u0259li, \u0130mar\u0259t-Q\u0259rv\u0259nd, K\u0259rkicahan, Mal\u0131b\u0259yli, Qu\u015f\u00e7ular, Qarada\u011fl\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u0259ndl\u0259r z\u0259bt olunmu\u015f, \u0259halinin bir qismi \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, onlar\u0131n \u0259mlak\u0131 v\u0259 mal-qaras\u0131 m\u0259nims\u0259nilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1992-ci il fevral\u0131n 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin nizami h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri ke\u00e7mi\u015f sovet ordusunun Xank\u0259ndi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n 366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 alay\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 aylarla m\u00fchasir\u0259d\u0259 saxlan\u0131lan Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7\u0259r\u0259k, bir gec\u0259nin i\u00e7ind\u0259 onu yerl\u0259-yeksan etmi\u015fl\u0259r. Bu qanl\u0131 aksiya zaman\u0131 dinc \u0259haliy\u0259 amans\u0131zl\u0131qla divan tutulmu\u015f, 613 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, meyitl\u0259r t\u0259hqir olunmu\u015f, 1275 n\u0259f\u0259r girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Onlardan 150 n\u0259f\u0259rin taleyi h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u0259lum deyil. Q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nl\u0259rin 63 n\u0259f\u0259ri u\u015faq, 106 n\u0259f\u0259ri qad\u0131n v\u0259 70 n\u0259f\u0259ri qoca idi. H\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz n\u0259tic\u0259sind\u0259 8 ail\u0259 tamamil\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 t\u00f6r\u0259tm\u0259kd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin m\u0259qs\u0259di Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 sars\u0131daraq onun suverenlik \u0259zmini q\u0131rmaq, \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc u\u011frunda apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kindirm\u0259k v\u0259 torpaqlar\u0131n\u0131 zorla \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k idi. XX \u0259srin sonunda d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f ver\u0259n, q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 x\u00fcsusi f\u0259rql\u0259n\u0259n Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u0259cav\u00fczkar erm\u0259ni siyas\u0259tinin \u0259n qanl\u0131 s\u0259hif\u0259sidir. Bu a\u011f\u0131r cinay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 siyasi-h\u00fcquqi m\u0259suliyy\u0259t birba\u015fa Erm\u0259nistan\u0131n o zamank\u0131 v\u0259 sonrak\u0131 r\u0259hb\u0259rliyinin, h\u0259m\u00e7inin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdak\u0131 separat\u00e7\u0131 rejimin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan Xocal\u0131 faci\u0259sini t\u00f6r\u0259tdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fcn miqyas\u0131n\u0131 daha da geni\u015fl\u0259ndirmi\u015f, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259nara \u00e7\u0131xaraq daha 7 rayonu i\u015f\u011fal etmi\u015f, bir milyona yax\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 \u00f6z do\u011fma ev-e\u015fiyind\u0259n did\u0259rgin salaraq qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti ba\u015fda \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev olmaqla, sonrak\u0131 15 ild\u0259 is\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fcnyada tan\u0131d\u0131lmas\u0131, Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si bar\u0259d\u0259 h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131, t\u0259cav\u00fczkar\u0131n if\u015fas\u0131 v\u0259 i\u015f\u011fal edilmi\u015f torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n azad olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn z\u0259ruri add\u0131mlar\u0131 at\u0131b v\u0259 atmaqdad\u0131r. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti bel\u0259 taley\u00fckl\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259lli il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn milli resurslar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n diaspor qurumlar\u0131n\u0131n imkanlar\u0131ndan h\u0259mi\u015f\u0259 istifad\u0259 etmi\u015f, bu istiqam\u0259td\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n \u0259ks\u0259r ictimai t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259mi\u015fdir. Son ill\u0259rd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 d\u00fcnyada geni\u015f v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015f \u201cXocal\u0131ya \u0259dal\u0259t!\u201d (Justice for Khojaly) beyn\u0259lxalq kampaniyas\u0131na Az\u0259rbaycanda v\u0259 xaricd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti institutlar\u0131 da qo\u015fularaq, ayr\u0131-ayr\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131 v\u0259 ictimaiyy\u0259tini, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131 bu faci\u0259y\u0259 adekvat qiym\u0259t verm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda:<\/p>\n<p>\u2022 d\u00fcnyan\u0131n 13 \u00f6lk\u0259si parlament s\u0259viyy\u0259sind\u0259,<\/p>\n<p>\u2022 AB\u015e-\u0131n 22 \u015ftat\u0131 parlament s\u0259viyy\u0259sind\u0259,<\/p>\n<p>\u2022 \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u2022 Avropa \u0130nsan Haqlar\u0131 M\u0259hk\u0259m\u0259si 2010-cu il 22 aprel tarixli q\u0259rar\u0131nda Xocal\u0131n\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t m\u00fclki \u0259halisinin q\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 &#8220;m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259ri v\u0259 ya insanl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 cinay\u0259tl\u0259r kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259n x\u00fcsusil\u0259 a\u011f\u0131r \u0259m\u0259ll\u0259r&#8221; kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259si v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259t olmas\u0131 fakt\u0131:<\/p>\n<p>\u2022 BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizik \u015euras\u0131n\u0131n 1993-c\u00fc il aprel-noyabr aylar\u0131nda q\u0259bul etdiyi 822, 853, 874 v\u0259 884 n\u00f6mr\u0259li q\u0259tnam\u0259l\u0259rind\u0259,<\/p>\n<p>\u2022 AT\u018fT-in 1996-c\u0131 il Lissabon Sammitinin q\u0259rar\u0131nda,<\/p>\n<p>\u2022 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 60-c\u0131 (2006) v\u0259 62-ci (2008) sessiyalar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal edilmi\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 v\u0259ziyy\u0259t\u201d adl\u0131 q\u0259tnam\u0259l\u0259rind\u0259,<\/p>\n<p>\u2022 A\u015ePA-n\u0131n (2005) q\u0259rar\u0131nda,<\/p>\n<p>\u2022 Avropa Parlamentinin (2010) q\u0259tnam\u0259sind\u0259,<\/p>\n<p>\u2022 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u201c\u015e\u0259rq t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d Sammitinin B\u0259yannam\u0259sind\u0259 (2017),<\/p>\n<p>\u2022 Avropa \u0130ttifaq\u0131-Az\u0259rbaycan \u201cT\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q Prioritetl\u0259ri\u201d raz\u0131la\u015fmas\u0131nda (2018),<\/p>\n<p>\u2022 Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131 d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n XVI (Tehran, 2012) v\u0259 XVII (Marqarita, 2016) sammitl\u0259rinin q\u0259rarlar\u0131nda,<\/p>\n<p>\u2022 \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130\u018fT) d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n VII (M\u0259rake\u015f, 1994), VIII (\u0130ran, 1997) v\u0259 IX konfranslar\u0131nda (Q\u0259t\u0259r, 2000) q\u0259bul edilmi\u015f q\u0259tnam\u0259l\u0259rd\u0259, XI (Seneqal, 2008) v\u0259 XII (Misir, 2013) zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131n\u0131n yekun s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0130\u018fT Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif konfranslar\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015f \u00e7oxsayl\u0131 q\u0259tnam\u0259 v\u0259 yekun s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259,<\/p>\n<p>\u2022 ECO-nun 13-c\u00fc Sammitinin (\u0130slamabad, 2017) yekun b\u0259yanat\u0131nda v\u0259 s. beyn\u0259lxalq qurumlar\u0131n q\u0259rarlar\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc v\u0259 suverenliyin\u0259, beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin toxunulmazl\u0131\u011f\u0131na h\u00f6rm\u0259t ifad\u0259 edilmi\u015f, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin m\u0259hz bu prinsipl\u0259r \u0259sas\u0131nda h\u0259llinin vacibliyi qeyd olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u2022 Eyni zamanda, NATO-nun 2006-c\u0131 ild\u0259n b\u0259ri ke\u00e7iril\u0259n \u0259ks\u0259r zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Nyuport (2014), Var\u015fava (2016) v\u0259 Br\u00fcssel (2018) sammitl\u0259rinin yekun kommunikel\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, suverenliyi v\u0259 Helsinki Yekun Akt\u0131na \u0259saslanaraq h\u0259lli prinsipinin \u00f6z \u0259ksini tapmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259nafeyin\u0259 cavab verir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, haz\u0131rda Erm\u0259nistan beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131n\u0131 pozaraq \u00f6z i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259tini davam etdirir v\u0259 C\u0259nubi Qafqazda dayan\u0131ql\u0131 s\u00fclh\u00fcn b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na ciddi mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259dir. H\u0259m\u00e7inin d\u00fcnyadak\u0131 erm\u0259ni diasporu v\u0259 lobbisi Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f problemini, Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259tini, evind\u0259n qovulmu\u015f bir milyona yax\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck faci\u0259sini, Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlanmas\u0131 fakt\u0131n\u0131, Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131n\u0131 v\u0259 bu q\u0259bild\u0259n olan dig\u0259r qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259ri unutdurmaq, diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda saxlamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 bizim f\u0259alla\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z ild\u00f6n\u00fcm\u00fc t\u0259dbirl\u0259ri zaman\u0131, davaml\u0131 olaraq, 1915-ci il hadis\u0259l\u0259rini g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirib qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 qondarma \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d iddias\u0131 qald\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 Prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi AKP hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra ilk atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlardan biri 1915-ci il hadis\u0259l\u0259ri \u0259traf\u0131nda apar\u0131lan kampaniyan\u0131n q\u0259r\u0259zini if\u015fa etm\u0259k olmu\u015f, qarda\u015f \u00f6lk\u0259 bu y\u00f6nd\u0259 bir \u00e7ox beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00e7\u00fcs\u00fc v\u0259 ev sahibi kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fdir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, Prezident \u018frdo\u011fan\u0131n tarixin obyektiv ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn arxivl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 birg\u0259 komissiyalar\u0131n t\u0259\u015fkili haqq\u0131nda \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 \u0259ks t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259st\u0259k almam\u0131\u015fd\u0131r. Bu g\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan prezidentl\u0259ri h\u0259m \u00f6lk\u0259l\u0259rimizin daxilind\u0259, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n maraqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si, probleml\u0259rinin h\u0259lli namin\u0259 n\u00fcmun\u0259vi birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259t, h\u0259mr\u0259ylik n\u00fcmayi\u015f etdirirl\u0259r.<\/p>\n<p>Bu h\u0259mr\u0259ylikd\u0259n \u00f6rn\u0259k g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k h\u0259m Az\u0259rbaycan\u0131n, h\u0259m d\u0259 qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259nin v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti t\u0259\u015fkilatlar\u0131, \u0259li q\u0259l\u0259m tutan b\u00fct\u00fcn ziyal\u0131lar\u0131 r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi t\u0259dbirl\u0259r\u0259 h\u0259r c\u00fcr d\u0259st\u0259k verm\u0259kl\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 1915-ci il hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ger\u00e7\u0259k faktlar\u0131 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmal\u0131, tarixin obyektiv qavran\u0131lmas\u0131na v\u0259 adekvat h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259tinin almas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131rlar. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bu i\u015fl\u0259ri daha f\u0259al, davaml\u0131 v\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 biz m\u00fctl\u0259q n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p>Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 t\u00fcrk diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131 da \u00f6z \u00e7evikliyini v\u0259 m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkilliyini art\u0131rmal\u0131, \u0259laq\u0259l\u0259ndirilmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir. 2007-ci ilin noyabr\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan prezidentl\u0259rinin birg\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7irilmi\u015f T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259t v\u0259 C\u0259miyy\u0259tl\u0259rinin XI Dostluq, Qarda\u015fl\u0131q v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q Qurultay\u0131nda Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m\u0131, terror aktlar\u0131 v\u0259 dig\u0259r cinay\u0259tl\u0259rin beyn\u0259lxalq miqyasda if\u015fas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259r v\u0259 icmalar t\u0259r\u0259find\u0259n birg\u0259 t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, b\u0259zi d\u00f6vl\u0259tl\u0259r qondarma \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d haqq\u0131nda \u0259sass\u0131z q\u0259rarlar q\u0259bul edibl\u0259r. Biz h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 ard\u0131c\u0131l i\u015f aparmal\u0131, onlar\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259yin m\u0259qbul s\u0259m\u0259r\u0259li \u00fcsullar\u0131n\u0131 tapmal\u0131y\u0131q. Soyda\u015flar\u0131m\u0131z yerli v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259n\u0259n\u0259vi media, el\u0259c\u0259 d\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r vasit\u0259sil\u0259 geni\u015f kampaniyalar t\u0259\u015fkil etm\u0259li, soyq\u0131r\u0131m\u0131 probleml\u0259rini, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Xocal\u0131 faci\u0259sin\u0259 dair real faktlar\u0131 elmi konfranslarda, simpoziumlarda v\u0259 dig\u0259r toplant\u0131larda t\u0259qdim etm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin nizama sal\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn apar\u0131lan dan\u0131\u015f\u0131qlarda da Erm\u0259nistan qeyri-konstruktiv m\u00f6vqed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259tind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kmir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259, BMT v\u0259 AT\u018fT kimi beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n \u00f6z t\u0259klif v\u0259 q\u0259tnam\u0259l\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn konkret f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259si dan\u0131\u015f\u0131qlar prosesind\u0259 ir\u0259lil\u0259yi\u015fin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131na mane\u0259 t\u00f6r\u0259dir. Bununla yana\u015f\u0131, ke\u00e7\u0259n 27 il \u0259rzind\u0259 AT\u018fT \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 yarad\u0131lan Minsk qrupu v\u0259 bu qrupa h\u0259ms\u0259drlik ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u201cikili standartlar\u201d prinsipind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin \u0259dal\u0259tli h\u0259ll olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistana qar\u015f\u0131 he\u00e7 bir t\u0259zyiq g\u00f6st\u0259rm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 olmam\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Buna baxmayaraq, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259ni dinc vasit\u0259l\u0259rl\u0259 nizama salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n AT\u018fT-in s\u00fclhyaratma t\u0259klifl\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015faraq onun i\u015find\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m v\u0259 \u0259m\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 i\u015ftirak edir. Bu da m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin nizama sal\u0131nmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan dan\u0131\u015f\u0131qlarda Az\u0259rbaycan\u0131n, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, s\u00fclh variant\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdiyin\u0259 s\u00fcbutdur.<\/p>\n<p>M\u00fcnaqi\u015f\u0259nin nizama sal\u0131nmas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n tutdu\u011fu m\u00f6vqe birm\u0259nal\u0131d\u0131r. Y\u0259ni, problem yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f s\u0259rh\u0259dl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259llini tapmal\u0131d\u0131r. Bu m\u00f6vqe beyn\u0259lxalq h\u00fcququn normalar\u0131 v\u0259 prinsipl\u0259ri, BMT Nizamnam\u0259si, Helsinki Yekun Akt\u0131 v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin nizamlanmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f \u00e7oxsayl\u0131 beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 \u0259saslan\u0131r. Eyni zamanda, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin dinc vasit\u0259l\u0259rl\u0259 nizama sal\u0131nmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 b\u00fct\u00fcn beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n q\u0259bul etdiyi s\u0259n\u0259dl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00f6vqeyinin bir daha g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin beyn\u0259lxalq h\u00fcququn prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda h\u0259llinin t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si dem\u0259kdir.<\/p>\n<p>Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, Qaraba\u011f h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin m\u0259lumatland\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259rin co\u011frafiyas\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259li v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259tinin beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 if\u015fa edilm\u0259sin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259rimizi birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k bundan sonra da daha ciddi \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin bu istiqam\u0259td\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 siyas\u0259t\u0259 \u00f6z t\u00f6hf\u0259mizi verm\u0259liyik.<\/p>\n<div><strong>\u018fli H\u0259s\u0259nov<\/strong><\/div>\n<div><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin<\/strong><\/div>\n<div><strong>ictimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7isi,<\/strong><\/div>\n<div><strong>professor<\/strong><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarixi faktlar g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin davaml\u0131 olaraq etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259cav\u00fczkarl\u0131q siyas\u0259tin\u0259 m\u0259ruz qalaraq,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2956,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[36,19],"tags":[],"class_list":["post-2955","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-siyast"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2955","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2955"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2955\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2958,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2955\/revisions\/2958"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2955"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}