{"id":24313,"date":"2023-01-12T19:29:40","date_gmt":"2023-01-12T15:29:40","guid":{"rendered":"https:\/\/rubin.az\/?p=24313"},"modified":"2023-01-12T19:29:50","modified_gmt":"2023-01-12T15:29:50","slug":"klassik-seirimizin-xalq-ruhunun-heyrani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=24313","title":{"rendered":"KLASS\u0130K \u015eE\u0130R\u0130M\u0130Z\u0130N XALQ RUHUNUN HEYRANI&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>KLASS\u0130K \u015eE\u0130R\u0130M\u0130Z\u0130N XALQ RUHUNUN HEYRANI&#8230; (MM-in M\u0259d\u0259niyy\u0259t Komit\u0259sinin s\u0259dri Q.Pa\u015fayevan\u0131n yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik)<\/p>\n<p>O, Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131 z\u0259rif ruhlu, d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi m\u0259zmunlu \u015feirl\u0259ri il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n, s\u0259n\u0259tind\u0259n, s\u0259n\u0259tkar c\u0259sar\u0259tind\u0259n qad\u0131n \u015fairl\u0259rimizin q\u0259rin\u0259l\u0259r boyu ilham ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z ustad\u0131d\u0131r. F\u00fczuli \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259binin layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131, klassik Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Heyran xan\u0131m\u0131n (1790-1848) q\u0259z\u0259ll\u0259ri dill\u0259r \u0259zb\u0259ri olmu\u015fdur. Yan\u011f\u0131l\u0131 \u00fcr\u0259kl\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f, n\u0259cib duy\u011fular\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n, d\u0259rin m\u0259tl\u0259bl\u0259ri \u00e7atd\u0131ran bu \u015feirl\u0259rin h\u0259r biri \u00f6z m\u00fc\u0259llifinin z\u0259ngin m\u0259n\u0259vi al\u0259mind\u0259n v\u0259 geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Az\u0259rbaycan oxucusu onun ad\u0131n\u0131 ilk d\u0259f\u0259, M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li T\u0259rbiy\u0259tin (26.05.1877, T\u0259briz \u2013 17.01.1940, Tehran; ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 jurnalist, \u201cT\u0259rbiy\u0259t kitabxanas\u0131\u201dn\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131, M\u0259\u015frut\u0259 inqilab\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131) n\u0259\u015fr etdiyi \u201cDani\u015fm\u0259ndani-Az\u0259rbaycan\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259n geni\u015f sur\u0259td\u0259 tan\u0131d\u0131. \u015eair b\u00fct\u00f6v bir \u201cDivan\u201d m\u00fc\u0259llifi olsa da, M\u0259h\u0259mmm\u0259d\u0259li T\u0259rbiy\u0259tin \u0259s\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r ad\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan b\u0259hs edil\u0259n t\u0259zkir\u0259l\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015f, \u0259d\u0259bi-elmi qaynaqlarda haqq\u0131nda bilgi verilm\u0259mi\u015fdi. \u018fs\u0259rl\u0259ri ilk d\u0259f\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 g\u00fcn \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n Heyran xan\u0131m\u0131n \u015feirl\u0259ri d\u0259rhal oxucular\u0131n q\u0259lbin\u0259 yol tapm\u0131\u015f, sevilmi\u015f, m\u00fc\u0259llifin\u0259 d\u0259rin r\u0259\u011fb\u0259t v\u0259 sevgi qazand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Heyran xan\u0131m\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259ti, h\u0259yat\u0131 v\u0259 \u00f6zke\u00e7mi\u015fi haqq\u0131nda ciddi bir yaz\u0131l\u0131 s\u0259n\u0259d omad\u0131\u011f\u0131ndan onun h\u0259yat\u0131n\u0131n \u00f6n\u0259mli m\u0259qamlar\u0131n\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rinin verdiyi bilgil\u0259rd\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olnmu\u015fdur. Heyran xan\u0131m XVIII y\u00fczilin ikinci yar\u0131s\u0131nda, 1790-c\u0131 ild\u0259 D\u00fcnbuli (D\u00fcmb\u00fcll\u00fc) K\u0259ng\u0259rli xanlar\u0131 ail\u0259sind\u0259 &#8211; Nax\u00e7\u0131vanda do\u011fulub. O, burada t\u0259hsil alm\u0131\u015f, \u0259r\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rini \u00f6yr\u0259nmi\u015f, klassik Az\u0259rbaycan v\u0259 fars \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 m\u00fctali\u0259 etmi\u015fdir. M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li T\u0259rbiy\u0259t Heyran xan\u0131m\u0131n T\u0259brizd\u0259 do\u011fuldu\u011funu yazsa da, \u015fairin \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259ri bunun \u0259ksini deyir: Soru\u015fursan nas\u0259bini bu yaz\u0131q Heyran\u0131n, Bir \u018fli xadimidir, c\u00fcml\u0259 cahan\u0259 bildir! Nax\u00e7\u0131van \u015fohrinin \u0259\u015fraf\u0131na \u00e7atsa n\u0259s\u0259bi, \u018fslin\u0259 varsan \u0259g\u0259r taif\u0259si D\u00fcnb\u00fcld\u00fcr. XIX y\u00fczilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Rusiya-Qacarlar toqqu\u015fmalar\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frayan F\u0259t\u0259li \u015fah\u0131n qo\u015funlar\u0131 geri \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259 Quzey Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259halisind\u0259n onlarla ail\u0259ni d\u0259 Araz\u0131n o tay\u0131na k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdi. \u00c7oxlu nax\u00e7\u0131vanl\u0131 il\u0259 birg\u0259 Heyran xan\u0131m\u0131n ail\u0259si d\u0259 Nax\u00e7\u0131vandan zorla o taya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. 1828-ci ild\u0259 T\u0259brizin g\u00fcndo\u011far s\u0259mtind\u0259 &#8211; T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay k\u0259ndind\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f amans\u0131z m\u00fcqavil\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 iki hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l\u0259nd\u0259 Heyran xan\u0131m\u0131n da yurd h\u0259sr\u0259ti ba\u015flam\u0131\u015f, elind\u0259n, obas\u0131ndan bird\u0259f\u0259lik ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r&#8230; \u00dcst\u0259lik, orada da \u00f6z qohum-\u0259qr\u0259bas\u0131ndan, tan\u0131\u015flar\u0131ndan uzaq d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n soyuqlu\u011funu b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 hiss etmi\u015fdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015fairin \u015feirl\u0259rind\u0259 yurd, el-oba h\u0259sr\u0259ti apar\u0131c\u0131 m\u00f6vzu olaraq diqq\u0259ti c\u0259lb etmi\u015fdir. \u015eeirl\u0259rind\u0259n birind\u0259 do\u011fma yerl\u0259rin v\u00fcsal\u0131na \u00fcmidini, ona qovu\u015fmaq dil\u0259yini bel\u0259 dil\u0259 g\u0259tirirdi: N\u0259 n\u00f6v n\u0259zm\u0259 \u00e7\u0259kim a\u015final\u0259rin q\u0259mini. Nec\u0259 deyim ki, uzaq d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u0259m m\u0259n onlardan? Yad\u0131nda vann\u0131 s\u0259nin l\u00fctf\u00fcn il\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t. V\u0259fal\u0131 dostlar il\u0259 mehriban idik candan. Nec\u0259 ki, l\u00f6\u2019l\u00f6i m\u0259rcan birl\u0259\u015f\u0259r teld\u0259. Bizim d\u0259 birliyimiz m\u00f6hk\u0259m idi xeyli zaman. H\u0259zar heyf, q\u0131r\u0131ld\u0131 o tel, bu g\u00fcn \u0259hbab C\u0259fayi-d\u0259hrdon olmu\u015f cahanda s\u0259rg\u0259rdan. Biri Mora\u011f\u0259d\u0259d\u0131r, dig\u0259ri Urumiy\u0259d\u0259. Birin\u0259 m\u0259sk\u0259n olub burda gu\u015feyi-zindan. Heyran xan\u0131m bu \u015feird\u0259 Urmiya, Mara\u011fa v\u0259 T\u0259brizd\u0259 q\u00fcrb\u0259t h\u0259yat\u0131 ya\u015famas\u0131ndan gileyl\u0259nir. O, d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn bir \u00e7ox hadis\u0259l\u0259rinin \u015fahidi olmu\u015f, xalq\u0131n m\u00fcsib\u0259t v\u0259 f\u0259lak\u0259tl\u0259rin\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda h\u0259ssas s\u0259n\u0259tkar m\u00fcnasib\u0259ti bildirmi\u015fdir. 1827-ci ild\u0259 T\u0259brizd\u0259 yay\u0131lan v\u0259ba x\u0259st\u0259liyi k\u00fctl\u0259vi \u00f6l\u00fcml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olanda Heyran xan\u0131m bu el d\u0259rdini \u015feirl\u0259rind\u0259 ac\u0131 bir k\u0259d\u0259rl\u0259 \u0259ks etdirirdi: Oldu, yar\u0259b, h\u0259lak insanlar. Suvar\u0131b torpa\u011f\u0131 q\u0131z\u0131l qanlar. &#8230;Baxasan \u04bb\u04e9\u0433 t\u0259r\u0259f c\u0259s\u0259dl\u0259 dolu. Ba\u011flan\u0131b xalq \u00fc\u00e7\u00fcn nicat yolu. Yaxud T\u0259briz z\u0259lz\u0259l\u0259sin\u0259 h\u0259sr etdiyi q\u0259z\u0259lind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n t\u0259bii f\u0259lak\u0259tin t\u00f6r\u0259tdiyi faci\u0259d\u0259n, u\u00e7ulan evl\u0259rin, darmada\u011f\u0131n olan c\u0259nn\u0259t ba\u011f\u00e7alar\u0131n ac\u0131nacaql\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259sind\u0259n, g\u00f6z\u00fcya\u015fl\u0131 analar\u0131n k\u0259d\u0259rind\u0259n, insanlar\u0131n g\u00f6y\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n ah\u0131ndan-f\u0259\u011fan\u0131ndan b\u0259hs edirdi. \u015eair h\u0259cmc\u0259 ki\u00e7ik bir \u015feird\u0259 b\u00f6y\u00fck bir m\u00fcsib\u0259tin dol\u011fun, k\u0259d\u0259rli b\u0259dii l\u00f6vh\u0259sini yaratm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00f6rk\u0259mli t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Qulam M\u0259mm\u0259dli Heyran xan\u0131m\u0131n h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n t\u0259dqiqat\u0131nda \u015fairin \u015f\u0259xsi taleyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirmi\u015fdir. O, Heyran xan\u0131m\u0131n hans\u0131 vasit\u0259 il\u0259s\u0259 F\u0259t\u0259li \u015fah\u0131n o\u011flu Abbas Mirz\u0259nin ail\u0259sin\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu, bir s\u0131ra m\u0259nzum m\u0259ktublar\u0131nda buna i\u015far\u0259l\u0259r etdiyini, \u015fairin saray adamlar\u0131ndan kim\u0259s\u0259 \u0259r\u0259 getmi\u015f oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131r. Heyran xan\u0131m\u0131n \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131n\u0131n v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u00f6zke\u00e7mi\u015finin a\u00e7ar\u0131 olan \u201cDivan\u201d\u0131 \u015fairin \u00f6m\u00fcr yolunun bir \u00e7ox m\u0259qamlar\u0131na i\u015f\u0131q sal\u0131r. \u015eeirl\u0259rind\u0259 onun ilk ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurdu\u011fu \u015f\u0259xsl\u0259 \u00e7ox xo\u015fb\u0259xt oldu\u011fu lakin bu xo\u015fb\u0259xtliyin uzun s\u00fcrm\u0259diyi, \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131n\u0131n onu t\u0259rk etdiyi b\u0259lli olur. Yenid\u0259n ail\u0259 quran Heyran xan\u0131m\u0131n ilk sevginin ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131 s\u0259ad\u0259t dolu g\u00fcnl\u0259rd\u0259n sonra ikinci \u0259rinin evi onun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259bsxanaya \u00e7evrilir&#8230; Heyran xan\u0131m bu evd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc dustaq kimi hiss edir v\u0259 qad\u0131n b\u0259db\u0259xtliyini \u015feirl\u0259rind\u0259 \u0259ks etdirir: M\u0259ni z\u0259ncird\u0259 saxlad\u0131n, bu yet\u0259r. Do\u011frusu s\u0259n m\u0259n\u0259 deyils\u0259n \u0259r. Daima ac, susuz v\u0259 q\u0259lyans\u0131z. Oturum bu x\u0259rab\u0259d\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r? Bilmir\u0259m, ruzigara neyl\u0259mi\u015f\u0259m Ki, sal\u0131bd\u0131r k\u0259m\u0259ndin\u0259 bu t\u0259h\u0259r&#8230; \u015eeirl\u0259rind\u0259 qocal\u0131qdan \u015fikay\u0259t motivl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, Heyran xan\u0131m b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259kdiyi ac\u0131lara baxmayaraq uzun \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li T\u0259rbiy\u0259t \u201cDani\u015fm\u0259ndani-Az\u0259rbaycan\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u015fairin qohumlar\u0131ndan Hac\u0131 Qulamh\u00fcseyn xan adl\u0131 \u015f\u0259xsin fikirl\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq Heyran xan\u0131m\u0131n 80 il ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. \u201cBelim b\u00fck\u00fcld\u00fc, qara sa\u00e7lar\u0131m a\u011fard\u0131 m\u0259nim, Qocalm\u0131\u015fam bu c\u0259fakar \u00e7\u0259rx \u0259lind\u0259n, aman\u201d yaxud, \u201cHaray, g\u0259ldi-ged\u0259r bu fani cahan, Etmi\u015fdir q\u0259lbimi qanl\u0131 bir \u00fcmman\u201d dey\u0259 qocal\u0131qdan v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n faniliyind\u0259n gileyl\u0259n\u0259n \u015fairin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonlar\u0131 da g\u0259ncliyi kimi k\u0259d\u0259rli ke\u00e7ib. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n yurd h\u0259sr\u0259ti, itirdiyi k\u00f6n\u00fcl h\u0259md\u0259minin nisgili, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n ail\u0259 ixtilaflar\u0131 v\u0259 naraz\u0131l\u0131qlar\u0131 onun iztirablar\u0131n\u0131 daha da art\u0131r\u0131b, h\u0259yat\u0131n\u0131 d\u00f6z\u00fclm\u0259z hala g\u0259tirib. Bu d\u0259rdl\u0259r getdikc\u0259 onun sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na da \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rib v\u0259 \u015fairi x\u0259st\u0259 yata\u011f\u0131na sal\u0131b. Heyran xan\u0131m 1848-ci ild\u0259 T\u0259brizd\u0259 v\u0259fat edib, burada da d\u0259fn edilib. <b>*<\/b> Nax\u00e7\u0131van, Xoy, Urmiya v\u0259 T\u0259brizd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f \u015fairin fitri istedad\u0131 onu h\u0259l\u0259 \u00f6z d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yet\u0259rinc\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. G\u00fcney Az\u0259rbaycan\u0131n dini m\u00f6vzuda yazan \u015fairl\u0259r m\u00fchiti s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 d\u00f6vr\u00fcn daha \u00e7ox yay\u0131lan klassik \u015feir janrlar\u0131na \u2013 n\u00f6vh\u0259, m\u0259rsiy\u0259, m\u00fcnacat, n\u0259t v\u0259 s. c\u0259lb ets\u0259 d\u0259, Heyran xan\u0131m\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 o d\u00f6n\u0259mki \u015feirimizd\u0259 yeni bir c\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. Heyran xan\u0131m h\u0259min janrlara m\u00fcraci\u0259t etm\u0259mi\u015f, lirik a\u015fiqan\u0259 q\u0259z\u0259ll\u0259r yazm\u0131\u015f, d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn, z\u0259man\u0259sinin v\u0259 \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131n\u0131n \u00f6n\u0259mli hadis\u0259l\u0259rini b\u0259dii l\u00f6vh\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259ks etdir\u0259n s\u0259n\u0259t \u00f6rn\u0259kl\u0259ri yaratm\u0131\u015fd\u0131. O, F\u00fczuli v\u0259 Q\u00f6vsi kimi ustad \u015fairl\u0259r\u0259 n\u0259zir\u0259l\u0259r yazsa da, F\u00fczuli m\u0259kt\u0259binin \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda \u00f6z s\u0259n\u0259tkar \u00fcslubunu yarada bilmi\u015f, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259xas d\u0259st-x\u0259ttini qoruyub saxlam\u0131\u015fd\u0131r. Heyran xan\u0131m h\u0259m d\u0259 yax\u015f\u0131 bir musiqi\u00e7i idi v\u0259 b\u0131r \u00e7ox musiqi al\u0259tl\u0259rind\u0259 ifa edirdi. Fars dillin\u0259 d\u0259 d\u0259rind\u0259n yiy\u0259l\u0259n\u0259n z\u0259rif ruhlu \u015fair, do\u011fma dill\u0259 yana\u015f\u0131 farsca da klassik \u0259d\u0259biyyat\u0131n inc\u0259likl\u0259rin\u0259 b\u0259l\u0259d olmu\u015fdur. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar onun q\u0259z\u0259ll\u0259rini Hafiz, Saib T\u0259brizi v\u0259 F\u00fczulinin q\u0259z\u0259ll\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edir, bu qad\u0131n \u015fairin yazd\u0131qlar\u0131n\u0131n \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ruhunu son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l sur\u0259td\u0259 \u0259ks etdirdiyini vur\u011fulay\u0131r. \u018fs\u0259rl\u0259rini N\u0259simi, F\u00fczuli, Q\u00f6vsi kimi klassik Az\u0259rbaycan \u015fairl\u0259rinin \u0259d\u0259bi t\u0259siri il\u0259 yazan Heyran xan\u0131m h\u0259min \u015fairl\u0259rin \u015feirl\u0259rin\u0259 n\u0259zir\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eairin h\u0259m\u00e7inin Rud\u0259ki, \u0130zz\u0259ddin H\u0259s\u0259no\u011flu, S\u0259di \u015eirazi, Hafiz \u015eirazi, \u018fli\u015fir N\u0259vai \u015feirl\u0259rin\u0259 d\u0259 n\u0259zir\u0259l\u0259ri vard\u0131r ki, bunlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 F\u00fczulinin q\u0259z\u0259ll\u0259rin\u0259 yaz\u0131lan n\u0259zir\u0259l\u0259r \u00f6z\u0259llikl\u0259 \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir. F\u00fczulinin \u00fcnl\u00fc \u201cTutu\u015fdu q\u0259m oduna \u015fad g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn k\u00f6nl\u00fcm, M\u00fcq\u0259yy\u0259d oldu ol azad g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn k\u00f6nl\u00fcm\u201d m\u0259tl\u0259li q\u0259z\u0259lin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 n\u0259zir\u0259d\u0259 Heyran xan\u0131m sanki b\u00f6y\u00fck \u015fairin ustad d\u0259rsl\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259ndikl\u0259rini \u0259ks etdirir: Olubdu q\u0259m yata\u011f\u0131 \u015fad g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn k\u00f6nl\u00fcm, Da\u011f\u0131ld\u0131 q\u00fcss\u0259d\u0259n abad g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn k\u00f6nl\u00fcm&#8230; Heyran xan\u0131m\u0131n b\u0259dii s\u0259n\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyan klassik s\u0259n\u0259tkarlar i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00f6z\u0259l yeri vard\u0131r. Fars v\u0259 \u0259r\u0259b s\u00f6zl\u0259rinin \u0259d\u0259bi dil\u0259 hakim oldu\u011fu bir zamanda onun \u015feirl\u0259rind\u0259 ana dilimizin b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131ndan m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etm\u0259si son d\u0259r\u0259c\u0259 t\u0259qdir\u0259layiqdir. Bu dil t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fliyini \u015fairin \u201cDivan\u201d\u0131na daxil olan b\u00fct\u00fcn \u015feirl\u0259rd\u0259 izl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ana dilind\u0259 ifad\u0259l\u0259rin ustal\u0131qla se\u00e7ilm\u0259si bu \u015feirl\u0259rin ah\u0259ngdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ax\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 cazib\u0259sini daha da art\u0131r\u0131r: V\u0259sliv\u0259 \u015fad, v\u0259li f\u0131rq\u0259t\u00fcv\u0259 na\u015fadam, Bilmir\u0259m s\u0259nsiz i\u015fim nal\u0259midir, x\u0259nd\u0259midir? \u018fqlimi \u015f\u0259rd\u0259n al\u0131b, x\u0259lq \u0259\u0433a r\u00fcsva eyl\u0259din, Bu g\u00fcnah, dilb\u0259ri-m\u0259n, s\u0259nd\u0259midir, m\u0259nd\u0259m\u0131dir? Yaxud: G\u0259l tanr\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bunca sit\u0259m eyl\u0259m\u0259 izhar, Qoy yar\u0259 \u00f6z\u00fcn bu dili-avar\u0259 yetirsin. Bik\u0259sliyim\u0259 r\u0259hm el\u0259sin xaliqi-bi\u00e7\u00fcn, Heyrani o \u015f\u0259hbaz\u0259 dig\u0259r-bar\u0259 yetirsin. Heyran xan\u0131m\u0131n musiqi kimi h\u0259zin \u015feirl\u0259ri ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 qad\u0131n \u015fairi onun a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131\u011f\u0131rla add\u0131mlama\u011fa, s\u00f6z\u00fcn sehrli al\u0259min\u0259 daxil olma\u011fa s\u0259sl\u0259yib. Bu g\u00fcn onun \u201cDivan\u201d\u0131n\u0131n \u0259lyazmalar\u0131n\u0131n \u015e\u0259rq v\u0259 Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin kitabxanalar\u0131nda qorunub saxlanmas\u0131, \u0259s\u0259rl\u0259rinin d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0130randa \u00e7ap olunmas\u0131, t\u00fcrkc\u0259 v\u0259 farsca \u201cDivan\u201d\u0131ndan g\u00f6z\u0259l, orijinal bir n\u00fcsx\u0259nin M.Nax\u00e7\u0131vani ad\u0131na T\u0259briz Milli Kitabxanas\u0131nda saxlanmas\u0131, b\u0131r ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 T\u0259brizd\u0259 n\u0259\u015fri, \u0259s\u0259rl\u0259rinin 3 \u0259lyazmas\u0131n\u0131n \u2013 Bak\u0131, Tehran v\u0259 Tiflis n\u00fcsx\u0259l\u0259rinin (bunlardan \u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259li \u015fairin sifari\u015fi il\u0259 yaz\u0131lan, haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u018flyazmalar \u0130nstitutunda saxlan\u0131lan Bak\u0131 n\u00fcsx\u0259sidir) milli s\u0259rv\u0259timiz kimi qorunmas\u0131 Heyran xan\u0131m\u0131n \u0259d\u0259bi irsin\u0259 qar\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fck xalq sevgisi v\u0259 ehtiram\u0131n\u0131n ifad\u0259sidir. \u015eeirl\u0259rind\u0259 h\u0259ssas, xiff\u0259tli, v\u0259fal\u0131, ayr\u0131l\u0131q \u00e7\u0259kmi\u015f bir \u015fairin \u00fcr\u0259k \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 hiss etdiyimiz Heyran xan\u0131m\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc b\u00fcr\u00fcy\u0259n d\u0259rd v\u0259 a\u011fr\u0131lar s\u00f6z-s\u00f6z, misra-misra nax\u0131\u015flan\u0131r, bu ya\u015fant\u0131lar\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. Q\u00fcrb\u0259td\u0259 t\u0259k-t\u0259nha qalmas\u0131ndan, insanlar\u0131n etibars\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan, z\u0259man\u0259nin v\u0259fas\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan gileyl\u0259n\u0259n \u015fair T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259rini \u201cgu\u015feyi-zindan\u201d adland\u0131r\u0131b. Bu \u201czindan\u201dda \u00f6mr\u00fc iztirablar i\u00e7ind\u0259 ke\u00e7s\u0259 d\u0259 sabaha olan \u00fcmidini itirm\u0259yib, yaz\u0131b-yarad\u0131b. Heyran xan\u0131m Az\u0259rbaycan v\u0259 fars dill\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n a\u015fiqan\u0259 \u015feirl\u0259r yaz\u0131b. Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda klassik poeziya \u00fcslubunu davam etdirs\u0259, d\u0259 \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq sad\u0259 dild\u0259, xalq ifad\u0259 t\u0259rzind\u0259 yaz\u0131b. Onun \u015feirl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259ruzun heca v\u0259znin\u0259 yax\u0131n b\u0259hrl\u0259ri daha \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. T\u0259miz m\u0259h\u0259bb\u0259tin t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fc, ayr\u0131l\u0131q d\u0259rdi, hicran&#8230; v\u0259 v\u00fcsal arzusu Heyran xan\u0131m\u0131n \u015feirl\u0259rinin \u0259sas m\u00f6vzusunu t\u0259\u015fkil edir. S\u0259l\u0259fl\u0259rinin yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolunu davam etdir\u0259n Heyran xan\u0131m g\u00f6z\u0259lliyi b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6vql\u0259 t\u0259r\u0259nn\u00fcm edir, \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131n\u0131 m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi t\u0259mizliy\u0259 s\u0259sl\u0259yir. \u015eairin fikrinc\u0259, h\u0259qiqi g\u00f6z\u0259llik a\u011f\u0131lla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. G\u00f6z\u0259lliyin birinci meyar\u0131 a\u011f\u0131ld\u0131r. Camal\u0131 g\u00f6z\u0259l olanlar\u0131n a\u011fl\u0131, kamal\u0131 da g\u00f6z\u0259l olmal\u0131d\u0131r. \u015eair m\u0259sn\u0259vil\u0259rinin birind\u0259 yaz\u0131r: Ne\u00e7\u0259 \u015f\u0259rt il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rs\u0259 camal, \u015e\u0259rt-\u0259vv\u0259ldir h\u00fcsn\u0259 \u0259ql\u00fc kamal. H\u0259r cavanda ki, var camal y\u0259qin, Olmal\u0131 onda h\u0259m kamal y\u0259qin. Heyran xan\u0131m\u0131n klassik \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00f6z\u0259llikl\u0259 se\u00e7ilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi onun dilinin sad\u0259liyi, fikirl\u0259rinin ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131, hissl\u0259rinin s\u0259mimiliyi il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. Onun ictimai motivli \u015feirl\u0259rind\u0259 z\u0259man\u0259d\u0259n \u015fikay\u0259t, c\u0259miyy\u0259td\u0259ki sosial b\u0259rab\u0259rsizliy\u0259, qad\u0131n h\u00fcquqsuzlu\u011funa qar\u015f\u0131 etiraz nidalar\u0131 da g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. Bu \u015feirl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin dili \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6rn\u0259kl\u0259rin\u0259 yax\u0131nd\u0131r. \u015eairin \u0259s\u0259rl\u0259ri janr, \u00fcslub, b\u0259dii s\u0259n\u0259tkarl\u0131q keyfiyy\u0259tl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan r\u0259ngar\u0259ng olub, klassik poeziyyan\u0131n q\u0259z\u0259l, m\u00fcx\u0259mm\u0259s, m\u00fcst\u0259zad, r\u00fcbai, t\u0259rcib\u0259nd janrlar\u0131nda, habel\u0259 m\u0259sn\u0259vi formas\u0131nda yaz\u0131l\u0131b. Lirik q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131n daxili al\u0259mini, sevinc v\u0259 k\u0259d\u0259rini d\u0259rind\u0259n a\u00e7maq \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ngin t\u0259\u015fbeh, istiar\u0259, t\u0259zad, t\u0259krir, m\u00fcbali\u011f\u0259 kimi b\u0259dii t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rind\u0259n yararlanan Heyran xan\u0131m Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 yeni ideya-b\u0259dii keyfiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirib. \u015eairin s\u00f6z x\u0259zin\u0259miz\u0259 b\u0259x\u015f etdiyi qiym\u0259tli incil\u0259r bu g\u00fcn d\u0259 oxucular t\u0259r\u0259find\u0259n layiqinc\u0259 d\u0259y\u0259r g\u00f6rm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Ruhu \u015fad olsun !<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-24314\" src=\"http:\/\/rubin.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/325414755_3497815697142106_3982012717036980396_n-238x300.jpg\" alt=\"\" width=\"238\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/rubin.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/325414755_3497815697142106_3982012717036980396_n-238x300.jpg 238w, https:\/\/rubin.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/325414755_3497815697142106_3982012717036980396_n.jpg 507w\" sizes=\"auto, (max-width: 238px) 100vw, 238px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>KLASS\u0130K \u015eE\u0130R\u0130M\u0130Z\u0130N XALQ RUHUNUN HEYRANI&#8230; (MM-in M\u0259d\u0259niyy\u0259t Komit\u0259sinin s\u0259dri Q.Pa\u015fayevan\u0131n yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik) O, Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131 z\u0259rif ruhlu,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24315,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-24313","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mdniyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24313","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24313"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24313\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24316,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24313\/revisions\/24316"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24315"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24313"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24313"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24313"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}