{"id":16509,"date":"2022-01-11T11:23:23","date_gmt":"2022-01-11T07:23:23","guid":{"rendered":"http:\/\/rubin.az\/?p=16509"},"modified":"2022-01-11T11:25:22","modified_gmt":"2022-01-11T07:25:22","slug":"t%c9%99hsilimiz-inkluzivdir-t%c9%99hsil-mu%c9%99ssis%c9%99mizd%c9%99-inkluzivdirmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rubin.az\/?p=16509","title":{"rendered":"T\u0259hsilimiz inkluzivdir, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259mizd\u0259 inkluzivdirmi?"},"content":{"rendered":"<p>H\u0259r zaman inkluziv c\u0259miyy\u0259td\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259rin c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya etm\u0259sini deyil, onlar\u0131nda c\u0259miyy\u0259timizin bir \u00fczv\u00fc kimi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirm\u0259sini ist\u0259yirik. Birimiz dig\u0259rimizd\u0259n he\u00e7 bir f\u0259rqimiz olmasa bel\u0259, c\u0259miyy\u0259tin yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu sterotipl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 f\u0259rqli qalma\u011fa m\u0259cbur oluruq.<\/p>\n<p>2021-ci ild\u0259 qanunvericiliyimizd\u0259 d\u0259yi\u015fiklik apar\u0131laraq, \u0259lil s\u00f6z\u00fc \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259 \u0259v\u0259z edildi. T\u0259bii ki, \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi bir add\u0131md\u0131r ki, bir insanda olan \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qla h\u0259min insan\u0131n xarakteriz\u0259 edilm\u0259si yolverilm\u0259zdir. El\u0259c\u0259 d\u0259, \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n y\u00fcks\u0259k etika v\u0259 ehtiram b\u0259zi hallarda onlar \u00fc\u00e7\u00fcn yorucu ola bilir. Bel\u0259 des\u0259k, diqq\u0259tin az olmas\u0131 v\u0259 ya h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7ox olmas\u0131 q\u0259buledilm\u0259zdir. Bir ha\u015fiy\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xaraq t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n deyim ki, \u0130ngilt\u0259r\u0259 d\u0259 bir i\u015f adam\u0131 belind\u0259 \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xs t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. T\u0259qsirl\u0259ndir\u0259ni m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n v\u0259kil, m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc hakiml\u0259r\u0259 v\u0259 ittiham\u00e7\u0131ya tutaraq deyir ki, \u201cH\u00f6rm\u0259tli y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 malik olan, \u0259dal\u0259tli hakim v\u0259 prokur Siz\u0259 frans\u0131z h\u0259mkarlar\u0131n\u0131z\u0131n salam\u0131n\u0131 g\u0259tirmi\u015f\u0259m\u201d bunu t\u0259xmin\u0259n bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 dedikd\u0259n sonra hakim bildirir ki, kifay\u0259t el\u0259di, yorulduq ax\u0131. Bu zaman v\u0259kil deyir ki, Siz c\u0259mi 5 d\u0259qiq\u0259 h\u0259tta xo\u015f s\u00f6zl\u0259r\u0259 bel\u0259 d\u00f6z\u0259 bilm\u0259diniz, lakin i\u015f adam\u0131 15 il \u0259rzind\u0259 h\u0259r g\u00fcn bu adam\u0131 g\u00f6r\u0259nd\u0259 \u201cSalam, qozbel nec\u0259s\u0259n?\u201d deyirmi\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fcn onda h\u0259rg\u00fcn g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u0259lilliyi ona xat\u0131rladanda hans\u0131 hisl\u0259ri ke\u00e7irdib.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda, c\u0259miyy\u0259t inkluzivl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 do\u011fru getm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r qalmal\u0131d\u0131r. Zehind\u0259 olan m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rin bir hiss\u0259sini h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bu g\u00fcnd\u0259 \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259rin c\u0259miyy\u0259t\u0259 tam adaptasiyas\u0131na mane\u0259 olan hallara rast g\u0259lirik. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu hallar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qeyd etm\u0259liyik ki, \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsin ilk inteqrasiya olunaca\u011f\u0131 yer t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin olmas\u0131na baxmayaraq, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 giri\u015f t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l \u00e7atan deyil. Bel\u0259 ki, orta v\u0259 ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 fiziki \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259rin gir\u0259 bilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn panduslar v\u0259 ya liftl\u0259rl\u0259 t\u0259chiz edilm\u0259yib.<\/p>\n<p>Prezident, M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan\u0131n 2017-ci il 14 dekabr tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 2018\u20132024-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda sa\u011flaml\u0131q imkanlar\u0131 m\u0259hdud \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn inkl\u00fcziv t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259\u201d D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131 t\u0259sdiq edilmi\u015fdir. H\u0259min proqramda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u0259sas seqmentl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 inkl\u00fcziv t\u0259hsilin t\u0259\u015fkili il\u0259 ba\u011fl\u0131 maddi-texniki bazan\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si idi. Hans\u0131 ki, bu da \u00f6z\u00fcnd\u0259 Sa\u011flaml\u0131q imkanlar\u0131 m\u0259hdud \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 onlar\u0131n mane\u0259siz h\u0259r\u0259k\u0259tini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn panduslar\u0131n, x\u00fcsusi liftl\u0259rin qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin m\u0259lumat\u0131n vizual, s\u0259s v\u0259 daktil formada al\u0131nmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n vasit\u0259l\u0259rl\u0259, n\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259ri, reabilitasiya avadanl\u0131qlar\u0131 il\u0259 v\u0259 dig\u0259r yard\u0131m\u00e7\u0131 v\u0259sait v\u0259 texnologiyalarla, didaktik materiallarla t\u0259chiz edilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131n\u0131n m\u00fcdd\u0259tinin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131na c\u0259mi 2 il qalmas\u0131na v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 bir \u00e7ox i\u015fl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, h\u0259l\u0259 d\u0259 sa\u011flaml\u0131q imkanlar\u0131 m\u0259hdud \u015f\u0259xsl\u0259rin t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 giri\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn mane\u0259l\u0259r var.<\/p>\n<p><strong>T\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259klifl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00e7\u0259tin deyil ki, \u0259lil arabas\u0131nda \u0259yl\u0259\u015f\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259nin h\u0259r d\u0259f\u0259 \u00f6z t\u0259l\u0259b\u0259 yolda\u015flar\u0131ndan xahi\u015f ed\u0259r\u0259k, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sin\u0259 girm\u0259si onlar \u00fc\u00e7\u00fcn nec\u0259 a\u011f\u0131rd\u0131r. C\u0259miyy\u0259tin funksiyas\u0131 olan \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131 kompensasiya ed\u0259r\u0259k h\u0259r k\u0259s\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u0259yat t\u0259qdim etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259tdir. B\u0259rab\u0259r v\u0259 b\u0259rab\u0259rlik \u201cequity and equality\u201d m\u0259s\u0259l\u0259n \u015f\u0259xs g\u00f6zd\u0259n \u0259lildirs\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn brayl \u0259lifbas\u0131n\u0131 liftin d\u00fcym\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 qura\u015fd\u0131rmaq x\u00fcsusi v\u0259sait t\u0259l\u0259b etmir.<\/p>\n<p>Eyni zamanda ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin t\u0259l\u0259b\u0259nin giri\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn pandus v\u0259 ya ayaqdan \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsin giri\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi liftin qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 ciddi v\u0259sait t\u0259l\u0259b etmir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, t\u0259mir v\u0259 tikinti zaman\u0131 qeyd olunan hallar n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131r. Otaqlar\u0131n giri\u015find\u0259 qap\u0131n\u0131n alt hiss\u0259sind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f mane\u0259l\u0259r t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin ota\u011fa bel\u0259 rahat girm\u0259sin\u0259 mane\u0259 olur. El\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r bir h\u0259ssas m\u0259qam h\u0259min t\u0259hsilalanlar \u00fc\u00e7\u00fcn sanitar qov\u015faqlar\u0131n olmamas\u0131 onlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 daha da \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Bizim c\u0259miyy\u0259timiz \u015e\u0259rqin v\u0259 \u0130slam\u0131n m\u00fch\u00fcm komponentl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva ed\u0259r\u0259k, h\u0259r zaman \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 yard\u0131m edirik. M\u0259n \u0259min\u0259m ki, h\u0259r bir t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 t\u0259msil olunan \u015f\u0259xs \u0259lilliyi olan bir t\u0259l\u0259b\u0259ni g\u00f6rd\u00fckd\u0259 d\u0259rhal \u00f6z\u00fc ona k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k v\u0259 ota\u011fa qalxmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni ed\u0259c\u0259k. Lakin, biz c\u0259miyy\u0259t olaraq onlara \u201cad hoc\u201d (bird\u0259f\u0259) k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 yax\u015f\u0131 olard\u0131 ki, m\u0259hz bal\u0131q tutma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259d\u0259k. T\u0259hsil h\u0259r birimizi birl\u0259\u015fdir\u0259n ortaq d\u0259y\u0259rdir, \u0259g\u0259r \u015f\u0259xs bu g\u00fcn t\u0259hsil ala bilmirs\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya ola bilmir.<\/p>\n<p>T\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ki\u00e7ik bir aray\u0131\u015f: laz\u0131m olan yegan\u0259 \u015feyl\u0259r, \u00e7\u00f6ld\u0259n pandusun qurulmas\u0131, otaqlar aras\u0131ndak\u0131 mane\u0259l\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131, lift olan binalara brayl \u0259lifbas\u0131n\u0131n v\u0259 ya m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu halda mikrofonlar\u0131n t\u0259chizat\u0131, otaqlarda giri\u015fl\u0259rd\u0259ki mane\u0259l\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 sanitar qov\u015faqda uy\u011funla\u015fd\u0131rmalar\u0131n apar\u0131lmas\u0131. Bu g\u00fcn ASAN xidm\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n, el\u0259c\u0259 d\u0259 yeni sal\u0131nm\u0131\u015f m\u0259hk\u0259m\u0259 kompleksl\u0259rind\u0259n \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259r rahat \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 ed\u0259 bilir. \u00dcmid edir\u0259m ki, bu m\u00fcsb\u0259t t\u0259cr\u00fcb\u0259ni h\u0259r k\u0259s n\u0259z\u0259r\u0259 alar v\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 h\u0259r birimiz bu sah\u0259d\u0259 \u00fcz\u0259rimiz\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259zif\u0259l\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n layiqinc\u0259 g\u0259l\u0259rik.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 B\u0259hruz M\u00fcsl\u00fcmov,<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ADPU-GWU II kurs magistr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r zaman inkluziv c\u0259miyy\u0259td\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 \u0259lilliyi olan \u015f\u0259xsl\u0259rin c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya etm\u0259sini deyil, onlar\u0131nda c\u0259miyy\u0259timizin bir \u00fczv\u00fc kimi<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16510,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-16509","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bas-redaktor"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16509"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16517,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16509\/revisions\/16517"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rubin.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}